Dəstəmaz necə alınır? Addım-addım

Uşaqlıqda çoxumuz dəstəmazı bir dəfə görmüşük — nənə lavabonun qarşısında, su axır, əllər, üz, qollar. Sonra illər keçir, adam yenidən namaza qayıdır və birdən anlayır ki, əslində sıranı dəqiq xatırlamır. Əvvəl ağız, yoxsa burun? Baş neçə dəfə məsh olunur? Ayaqlar hər dəfə yuyulmalıdırmı?

Bu suallar sadə görünür, amma insanı narahat edir. Çünki dəstəmaz namazın qapısıdır — ondan əmin olmayanda namazdan da əmin olmursan.

Aşağıda dəstəmazın ümumi ardıcıllığını topladıq. Detallarda məzhəb fərqləri var və onları da yerində qeyd edəcəyik.

Dəstəmazın fərz hissələri

Dəstəmazda bəzi hərəkətlər olmazsa dəstəmaz alınmır — bunlara fərz deyilir. Qalanları isə sünnə və ədəbdir; onlar tərk edilsə dəstəmaz batil olmur, amma savabı və kamilliyi azalır.

Fərzlərin sayında məzhəblər arasında fərq var:

• Hənəfi məzhəbində dörd fərz sayılır: üzün yuyulması, qolların dirsəklərlə birlikdə yuyulması, başın bir hissəsinin məsh edilməsi və ayaqların topuqlarla birlikdə yuyulması.
• Şafei məzhəbində bunlara niyyət və tərtib (ardıcıllığa riayət) da fərz kimi əlavə olunur.
• Maliki məzhəbində niyyətlə yanaşı dəlk, yəni suyun əl ilə dəri üzərinə sürtülməsi də tələb olunur.
• Cəfəri məzhəbində qol və ayaqlarda yuma istiqaməti və məsh üsulu ilə bağlı özünəməxsus qaydalar var.

Yəni "dəstəmazın fərzi neçədir" sualına tək bir rəqəmlə cavab vermək mümkün deyil. Öz məzhəbinizə baxmaq lazımdır.

Addım-addım ardıcıllıq

Aşağıdakı sıra geniş yayılmış ümumi tətbiqdir:

1. Niyyət. Dəstəmaz almaq üçün olduğunu qəlbdə müəyyən etmək.
2. Bismillah ilə başlamaq.
3. Əlləri biləklərə qədər yumaq — barmaq aralarına da su çatmalıdır. Üç dəfə.
4. Ağıza su almaq və çalxalamaq. Üç dəfə.
5. Burna su çəkmək və təmizləmək. Üç dəfə.
6. Üzü yumaq — alın saçının bitdiyi yerdən çənənin altına, bir qulaqdan digərinə qədər. Üç dəfə.
7. Sağ qolu dirsəklə birlikdə yumaq, sonra sol qolu. Üç dəfə.
8. Başı məsh etmək — yaş əllə başın üzərindən keçmək. Məsh ediləcək sahənin ölçüsündə məzhəblər fərqlənir.
9. Qulaqları məsh etmək — şəhadət barmağı ilə içəridən, baş barmaqla arxadan.
10. Sağ ayağı topuqla birlikdə yumaq, sonra sol ayağı. Barmaq aralarına diqqət.

Sonda qısa bir dua oxumaq gözəl adətdir.

Praktik qeyd: fərz olan hər üzvün bir dəfə tam yuyulmasıdır. Üç dəfə yumaq sünnədir. Su qıt olan yerdə — məsələn səfərdə — bir dəfə ilə kifayətlənmək olar. Suyu israf etməmək də dinin tövsiyə etdiyi bir davranışdır.

Ən çox qarışdırılan məqamlar

Suyun hər yerə çatması. Ən çox buraxılan yerlər: dirsəyin özü, topuq, ayaq barmaqlarının arası, qulaq arxası. Qolu yuyanda dirsəyi də əhatə etmək lazımdır — "dirsəyə qədər" yox, "dirsəklə birlikdə".

Suyun qarşısını kəsən şeylər. Dəri ilə su arasında maneə varsa, o yer yuyulmuş sayılmır. Lak, qatı boya, quruyub bərkimiş yapışqan, bəzi su keçirməyən kosmetik təbəqələr belədir. Adi krem, incə yağ təbəqəsi, həna kimi dəriyə hopan boyalar isə əksər hallarda maneə sayılmır. Bu mövzuda konkret hallar (məsələn tibbi sarğı, gips, protez) ayrıca hökmə tabedir.

Dırnaq və üzük. Uzun dırnaq altına su çatmalıdır. Barmaqdakı üzük dar isə tərpədilməlidir.

Ardıcıllıq. Şafeidə tərtib fərz olduğu üçün sıra pozulsa dəstəmaz yenidən alınır. Hənəfidə isə tərtib sünnədir — sıra pozulsa dəstəmaz batil olmur, amma naqis sayılır.

Corab üzərinə məsh məsələsi

Qışda ən çox verilən suallardan biri budur. Ümumi qayda belədir: məst adlanan xüsusi ayaqqabı üzərinə məsh etməyə icazə verilir. Şərt odur ki, məst dəstəmazlı ikən geyinilmiş olsun, ayağı topuqlarla birlikdə örtsün, cırıq olmasın və su keçirməsin.

Adi nazik corab bu şərtləri ödəmədiyi üçün əksər alimlər onun üzərinə məshi qəbul etmir. Qalın, dəri kimi davranan corablar barədə isə fərqli mülahizələr var.

Məshin müddəti də məlumdur: müqim (yaşadığı yerdə olan) adam üçün bir gün bir gecə, səfərdə olan üçün üç gün üç gecə. Müddət ilk pozulmadan sonra başlayır.

Bu məsələ, xüsusən qış aylarında və işdə olarkən, çox praktik əhəmiyyət daşıyır — amma detallarda incəliklər var. Konkret vəziyyətinizlə bağlı tərəddüdünüz varsa, etibar etdiyiniz din alimi ilə məsləhətləşin. Biz məhsul istehsalçısıyıq, fətva mərcii deyilik.

Dəstəmaz nə vaxt pozulur

Bu mövzunu ayrıca dəstəmazı pozan hallar yazısında geniş açdıq. Qısaca yadda saxlamaq üçün əsas başlıqlar:

• Təbii ehtiyacın görülməsi
• Yuxu (dərinliyi və vəziyyəti məzhəbə görə fərqli qiymətləndirilir)
• Huşun itməsi
• Bədəndən qan və ya irin axması (bu maddədə məzhəblər arasında ciddi fərq var)

Diqqət yetirin: bu siyahının bəzi maddələri Hənəfi ilə Şafei arasında birbaşa fərqlənir. Məsələn, bədəndən axan qanın dəstəmazı pozub-pozmaması iki məzhəbdə fərqli qiymətləndirilir. Hər iki yanaşmanın öz dəlili var.

Su yoxdursa

Su tapılmadıqda, yaxud su ilə təmasın sağlamlığa zərər verdiyi hallarda dəstəmazın yerini təyəmmüm tutur. Yol boyu, xəstəxanada, əməliyyatdan sonra bu, real bir ehtiyaca çevrilir. Ətraflı: təyəmmüm nədir.

Dəstəmazın gündəlik həyata təsiri

Dəstəmazın bir tərəfi texnikidir, digər tərəfi isə tamam başqa bir şeydir. Gün ərzində beş dəfə əl-üzünüzü yuyub sakitləşməyiniz — o özlüyündə bir fasilədir. İş yerində qıcıqlanmış adam üzünə soyuq su vuranda nə hiss edirsə, dəstəmaz onun ibadətə bağlanmış formasıdır.

Bir çox insan deyir ki, dəstəmazlı gəzməyə vərdiş edəndə gün daha səliqəli keçir. Bunun ölçülə bilən bir tərəfi yoxdur, amma insanların təcrübəsində təkrarlanan bir hissdir.

Praktik tövsiyələr

• Evdə dəstəmaz alınan yerə kiçik bir dəsmal qoyun. Ayaq yuyandan sonra döşəməni islatmamaq həm təmizlik, həm də təhlükəsizlik məsələsidir — yaş kafeldə sürüşmə ciddi zədə ilə nəticələnə bilər.
• Namaz yerinizi dəstəmaz alınan yerə yaxın qurun. Kiçik bir detaldır, amma vərdişi asanlaşdırır.
• Səccadəni yaş ayaqla basmayın. Rütubət parçanın içində qalır və vaxtla iy yaradır. Səccadənin baxımı barədə bloqumuzda ayrıca yazılar var.

Namazın özünün quruluşunu namaz necə qılınır yazısında, vaxtları isə namaz vaxtları yazısında topladıq.

Dəstəmaz sadə bir hərəkətlər zənciridir, amma öyrənəndən sonra avtomatlaşır. İlk həftələrdə sıranı yazıb güzgüyə yapışdırmaq utanılası bir şey deyil — əksinə, işləyən bir üsuldur.