Təyəmmüm nədir və nə vaxt edilir?

Əməliyyatdan sonra əli dirsəyə qədər sarğıdadır. Namaz vaxtı gəlir, o isə çarpayıda oturub düşünür: "Suya toxuna bilmirəm. İndi namaz necə olacaq?"

Ya da başqa bir hal: uzun yolda maşın xarab olur, ətrafda nə su var, nə mağaza. Vaxt keçir, günəş enir.

Hər iki halın cavabı eynidir və dinin ən aydın kolaylıqlarından biridir: təyəmmüm.

Təyəmmüm nədir

Təyəmmüm — su ilə dəstəmaz almaq və ya qüsl etmək mümkün olmadıqda, onun əvəzinə edilən təmizlənmə üsuludur.

Sadə dillə: əl təmiz torpağa (və ya torpaq cinsindən olan təmiz bir səthə) vurulur, sonra onunla üz və qollar məsh edilir. Bundan sonra insan namaz qıla bilər.

Burada iki vacib nöqtə var:

1. Bu, "yarımçıq dəstəmaz" deyil. Şərtləri yerinə yetdikdə təyəmmüm tam etibarlı bir təmizlənmədir və onunla qılınan namaz sonradan təkrar qılınmır.
2. Bu, insanı çətinlikdən qurtarmaq üçün verilmiş bir rüxsətdir. Ondan istifadə etmək qüsur və ya "asan yol seçmək" deyil.

Bu ikinci məqam xüsusilə vacibdir. Yaşlı və xəstə insanlar bəzən suyun onlara zərər verdiyini bilə-bilə su ilə dəstəmaz almağa çalışırlar, çünki təyəmmümü "kifayət etməyən bir şey" sanırlar. Halbuki üzr varsa, əsl doğru yol elə təyəmmümdür.

Nə vaxt caiz olur

Ümumi olaraq aşağıdakı hallarda təyəmmüm edilir:

• Su ümumiyyətlə yoxdursa — səfərdə, çöldə, suyu kəsilmiş binada.
• Su var, amma çatmaq mümkün deyilsə — məsələn, quyuya enmək imkanı yoxdursa, ya da suya çatmaq real təhlükə yaradırsa.
• Su xəstəliyə səbəb olur və ya mövcud xəstəliyi ağırlaşdırırsa — bu, ən çox rast gəlinən haldır.
• Yaranın, sarğının, gipsin üstündən su keçirmək zərər verirsə.
• Suyu istifadə etmək sağalmanı gecikdirəcəksə.
• Mövcud su içmək üçün lazımdırsa — yəni onu dəstəmaz üçün işlətmək susuz qalmağa gətirib çıxaracaqsa.
• Vaxt bitmək üzrədirsə və su ilə dəstəmaz almaq namazı qəzaya qoyacaqsa — bu maddədə məzhəblər arasında fərqlər var.

Burada dayanaq və dürüst bir qeyd edək: yuxarıdakı halların detalları və şərtləri məzhəbdən məzhəbə dəyişir. Xüsusilə "nə qədər məsafədə su axtarmaq lazımdır", "hansı dərəcədə xəstəlik üzr sayılır", "vaxtın azlığı üzr sayılırmı" kimi məsələlərdə fərqli yanaşmalar var.

Nə ilə edilir

Ümumi qayda budur ki, təyəmmüm təmiz torpaq və ya torpaq cinsindən olan təmiz səthlə edilir.

Praktikada buna aid olan şeylər: torpaq, qum, daş, kərpic, divarın gipsli və ya sıvalı səthi kimi torpaq mənşəli materiallar. Üzərində toz olması şərt kimi qəbul edilən yanaşmalar da var, olmayanlar da.

Nələr adətən uyğun sayılmır: yeməli maddələr, metal, plastik, şüşə və oxşar materiallar.

Bu məsələdə də məzhəblər arasında fərqlər mövcuddur — məsələn, torpağın üzərindəki tozun mütləq olub-olmaması barədə. Xəstəxanada olan biri üçün praktik sual çox vaxt belə olur: "otaqda torpaq yoxdursa nə edim?" Bu tipli konkret vəziyyətlərdə etibar etdiyiniz din alimi ilə məsləhətləşmək ən doğru yoldur, çünki cavab həm məzhəbə, həm də şəraitə bağlıdır.

Necə edilir

Ümumi çərçivə belədir:

1. Niyyət edilir.
2. Əllər təmiz torpağa və ya torpaq cinsindən olan səthə vurulur.
3. Onunla üz məsh edilir.
4. Sonra qollar məsh edilir.

Bu addımların təfərrüatında — məsələn, əlin neçə dəfə yerə vurulacağı, qolun dirsəyə qədərmi, yoxsa biləyə qədərmi məsh olunacağı — məzhəblər arasında aydın fərqlər var. Buna görə də burada tək bir "düzgün üsul" təqdim etmək düzgün olmazdı.

Ən praktik yanaşma budur: öz məzhəbinizə uyğun ardıcıllığı etibarlı bir mənbədən və ya din alimindən bir dəfə dəqiq öyrənin. Bir dəfə öyrənilən şey ömürlük qalır.

Təyəmmümü pozan hallar

İki əsas qrup var:

Birincisi: dəstəmazı pozan hər şey təyəmmümü də pozur. Yəni ayaqyolu ehtiyacı, yel, dərin yuxu və ağlın örtülməsi kimi hallar.

İkincisi: üzrün aradan qalxması. Yəni:

• Su tapılırsa və istifadə etmək mümkün olubsa
• Xəstəlik keçibsə, sarğı açılıbsa və su artıq zərər vermirsə

Bu ikinci qrup təyəmmümün mahiyyətini yaxşı göstərir: o, müvəqqəti bir həlldir. Səbəb aradan qalxanda, əsas qaydaya — yəni su ilə dəstəmaza — qayıdılır.

Xəstəlik və yaşlılıq: ən çox verilən suallar

Bizə gələn mesajların böyük hissəsi elə bu bölmə ətrafında olur.

"Əməliyyatdan sonra hərəkət edə bilmirəm, kimsə mənə kömək edə bilərmi?" Bəli, təyəmmüm üçün başqa birinin köməyindən istifadə etmək mümkündür. Xəstəyə baxan yaxın adam bu işdə kömək edə bilər.

"Sarğının üstündən məsh etmək lazımdır, yoxsa təyəmmüm?" Bu, vəziyyətə görə dəyişir — yaranın ölçüsü, sarğının yeri və zərərin dərəcəsi rol oynayır. Konkret hal üçün alimlə danışmaq lazımdır.

"Yataqda namaz qılıram, təyəmmüm etməyə yer yoxdur." Praktikada bir çox ailə yaxınlıqda təmiz bir daş və ya kərpic parçası saxlayır. Bu, sadə və işlək bir həlldir.

"Təyəmmümlə qılınan namazı sonra təkrar qılmalıyam?" Üzr real olduqda və şərtlər yerinə yetdikdə təkrar tələb olunmur. Bu da yenə məzhəbə görə incə fərqlər daşıya bilər.

Namaz yerini rahatlaşdırmaq

Təyəmmüm edən insanların böyük əksəriyyəti xəstə, yaralı və ya yaşlı olur. Yəni onlar üçün çətinlik təkcə dəstəmazla bitmir — səcdənin özü də ağır ola bilər.

Bu səbəbdən uzun xəstəlik dövründə iki şeyə diqqət etmək faydalıdır:

• Döşəmə. Kafel və laminat sərt döşəmələrdir; xəstəlikdən sonra zəifləmiş bədən üçün əlavə yükdür.
• Diz dəstəyi. Diz hissəsi qalınlaşdırılmış səccadə səcdə anındakı təzyiqi azaldır və yükü daha geniş sahəyə paylayır. Klassik (45 ₼) və Premium (65 ₼) modellərdə diz hissəsində 5 sm yaddaşlı visko süngər var; Özəl Seriyada (85 ₼) süngər səccadənin hər yerindədir və altı sürüşmür — hərəkəti məhdud olanlar üçün bu sonuncu detal əhəmiyyətlidir.

Vacib xatırlatma: bu, tibbi bir həll deyil. Ciddi ağrı, şişkinlik və ya hərəkət məhdudiyyəti varsa, ilk müraciət yeri həkimdir. Modelləri məhsullar səhifəsində, digər sualların cavablarını isə suallar bölməsində tapa bilərsiniz.

Ətraflı hökm üçün

Bu yazıda təyəmmümün ümumi məntiqini və ən çox rast gəlinən halları izah etməyə çalışdıq. Amma qeyd etdiyimiz kimi, detallarda məzhəblər arasında fərqlər var və hər insanın vəziyyəti fərqlidir.

Konkret bir hal üçün — xüsusilə uzunmüddətli xəstəlik və ya ağır əməliyyat sonrası — etibar etdiyiniz din alimi ilə məsləhətləşin. Biz istehsalçıyıq, fətva mərcii deyilik; bunu haqqımızda səhifəsində da açıq yazmışıq.

Yekun

Təyəmmüm su tapılmayanda və ya su zərər verəndə dəstəmazın yerini tutan tam etibarlı bir təmizlənmədir. O, güzəşt deyil, dinin verdiyi bir asanlıqdır — və üzr varsa, ondan istifadə etmək əsl doğru davranışdır.

Uzun xəstəlik dövründə səcdəni rahatlaşdırmaq üçün nəyin uyğun olduğunu bilmək istəyirsinizsə, vəziyyəti WhatsApp-a yazın — 050 429 18 36 — sizə ən uyğun variantı birlikdə seçək.