Namaz vaxtları: hansı namaz nə vaxt qılınır?

Telefondakı proqram "Əsr namazına 12 dəqiqə qaldı" yazır. Amma qonşunun telefonunda başqa rəqəm görünür. İkisi də eyni şəhərdədir. Adam çaşır: hansı doğrudur?

Bu, çox rast gəlinən və tamamilə izah edilə bilən bir vəziyyətdir. Namaz vaxtları göydəki günəşin mövqeyi ilə müəyyən olunur, amma bəzi anların dəqiq hesablanmasında məzhəblər arasında fərqli meyarlar var. Proqramlar da hansı meyarı seçdiyinə görə fərqli rəqəm göstərir.

Aşağıda beş vaxtın hüdudlarını sadə dildə izah etməyə çalışdıq — həm nə vaxt başladığını, həm də nə vaxt bitdiyini.

Vaxtların ümumi mənzərəsi

Namaz	Başlanğıc	Bitiş
Sübh	Üfüqdə dan yerinin ağarması	Günəşin doğması
Zöhr	Günəşin zenitdən meyl etməsi	Əsr vaxtının girməsi
Əsr	Kölgənin müəyyən uzunluğa çatması	Günəşin batması
Məğrib	Günəşin batması	Şəfəqin itməsi
İşa	Şəfəqin itməsi	Sübh vaxtının girməsi

Cədvəl ümumi mənzərəni verir. İndi fərqlərin harada yarandığına baxaq.

Sübh namazı

Sübh vaxtı üfüqdə enliyinə yayılan işıqla — buna "fəcri-sadiq" deyilir — başlayır və günəş doğana qədər davam edir. Ondan əvvəl görünən şaquli işıq ("fəcri-kazib") isə vaxtın başlanğıcı sayılmır.

Praktikada bu vaxt ilin fəslinə görə ciddi dəyişir. Bakıda yay aylarında sübh çox erkən girir və insanlar üçün ən çətin namaz məhz bu olur. Sübh namazı necə qılınır yazısında oyanmaq mövzusuna ayrıca toxunduq.

Zöhr namazı

Zöhr vaxtı günəş göyün ən yüksək nöqtəsindən — zenitdən — meyl edəndən sonra başlayır. Yəni tam günorta anında yox, ondan bir qədər sonra.

Vaxtın bitməsi əsrin girməsi ilə olur, burada isə əsas fərq nöqtəsi var.

Əsr namazı və məşhur fərq

Əsr vaxtının başlanğıcı cismin kölgəsinin uzunluğu ilə ölçülür. Bir çubuq yerə dik basdırılır, kölgəsi ölçülür:

Yayılmış görüşə görə, kölgə çubuğun öz uzunluğu qədər artdıqda əsr vaxtı girir. Şafei, Maliki, Hənbəli məzhəbləri və Hənəfi məzhəbindəki İmam Əbu Yusuf ilə İmam Məhəmməd bu görüşdədir.
İmam Əbu Hənifədən nəql olunan görüşə görə isə əsr vaxtı kölgə iki misli artdıqda girir.

Bu, təqvim proqramlarında görünən fərqin əsas səbəbidir. Bəzi tətbiqlərdə "Hənəfi" seçimi olanda əsr vaxtı təxminən bir saat gec göstərilir.

Hər iki görüş öz daxilində əsaslıdır və müzakirə mövzusu deyil. Öz məzhəbinizin qəbul etdiyi meyara uyğun hərəkət etmək kifayətdir. Ətraflı: əsr namazı haqqında.

Məğrib namazı

Məğrib günəşin diski üfüqdə tam itdiyi anda başlayır. Ən qısa vaxt pəncərəsi olan namaz budur — vaxtı bir neçə on dəqiqədən ibarətdir.

Vaxtın bitməsi "şəfəqin itməsi" ilə olur. Burada da bir fərq var:

Bəzi rəylərə görə şəfəq dedikdə üfüqdəki qırmızılıq nəzərdə tutulur.
Digər bir rəyə görə isə qırmızılıq getdikdən sonra qalan ağlıq nəzərdə tutulur.

İkinci meyara görə vaxt bir qədər uzanır. Ətraflı: məğrib namazı və vaxtının qısalığı.

İşa namazı

İşa vaxtı şəfəq itdikdən sonra başlayır və sübh vaxtına qədər davam edir. Vaxt pəncərəsi genişdir, amma bu, gecikdirməyə əsas vermir — gecə yarısından sonraya qoymaq ümumi olaraq bəyənilmir.

İşadan sonra qılınan vitr və nafilə namazları barədə işa namazı və gecə ibadəti yazısına baxa bilərsiniz.

Namaz qılınması bəyənilməyən anlar

Gün ərzində üç qısa an var ki, orada nafilə namaz qılmaq məkruh sayılır:

Günəşin doğduğu an və ondan sonrakı qısa müddət
Günəşin tam zenitdə olduğu an
Günəşin batmaq üzrə olduğu an

Bu anlar bir neçə dəqiqə çəkir. Vaxtı çıxmaq üzrə olan həmin günün əsr namazı istisna sayılır — o, günəş batmazdan əvvəl qılınır.

Zöhr-əsr və məğrib-işanın birləşdirilməsi

Azərbaycanda Cəfəri məzhəbinə uyğun namaz qılan insanların çoxu zöhr ilə əsri, məğrib ilə işanı ardıcıl qılır. Bu, həmin məzhəbin öz qaydasıdır.

Sünni məzhəblərində isə namazların birləşdirilməsi (cəm) səfər, ciddi xəstəlik, güclü yağış kimi müəyyən üzrlü hallarda nəzərdə tutulur; hansı halların bura daxil olduğu məzhəbə görə fərqlənir.

Bir yerdə iki fərqli tətbiq görəndə "kim səhv edir" sualını vermək lazım deyil — hər ikisinin öz əsası var.

Cədvəli həyata necə oturtmaq

Vaxtları bilmək bir şeydir, onları gündəlik həyatın içində tutmaq başqa. Bir neçə şey praktikada işləyir:

Telefonda azan bildirişi qurun, amma məzhəb seçimini yoxlayın. Əksər tətbiqlərdə parametrlərdə hesablama metodu var.
İş yerinizdə namaz üçün 10 dəqiqəlik pəncərə müəyyən edin. Ən çətin vaxtlar adətən zöhr və əsrdir, çünki onlar iş saatına düşür.
Sərhəd vaxtları yadda saxlayın. Məğribi qaçırmamaq üçün günəşin batma vaxtından 20 dəqiqə əvvələ bildiriş qoymaq işə yarayır.
Səfərdə vaxtın dəyişdiyini unutmayın. Şəhərlərarası yolda vaxtlar sürüşür; tətbiqi yeni yerdə yeniləyin.

Vaxtı qaçırma mövzusunda namaz vaxtlarını qaçırmamaq yazısına da baxa bilərsiniz. Əgər arxada qılınmamış namazlar varsa, qəza namazı haqqında yazısı sizə lazım olacaq.

Fəsillərin təsiri

Qışda gün qısalır və beş vaxt bir-birinə yaxınlaşır. Zöhr ilə əsr arasında bəzən iki saatdan az fasilə qalır. Bu, bir tərəfdən rahatdır — namazlar sıxdır, unutmaq çətindir. Digər tərəfdən iş günü ortasında iki namaz üst-üstə düşür.

Yayda isə tərsi olur: sübh çox erkən, işa çox gec. Bu dövrdə yuxu rejimi ciddi məsələyə çevrilir. Bəzi insanlar yayda sübhdən sonra bir saat yatmağı vərdiş halına salır və bu, praktikada işləyən bir həlldir.

Qütbə yaxın ölkələrdə günəşin batmadığı və ya doğmadığı dövrlərdə vaxtların necə təyin olunacağı ayrıca bir mövzudur və bu barədə fərqli yanaşmalar mövcuddur.

Rahatlıq tərəfi

Vaxtları tutmaq bir vərdişdir, amma namazın özündən fiziki olaraq çəkinməmək də vacibdir. Diz və ya bel ağrısı olan insan gün ərzində beş dəfə səcdəyə getməyi düşünəndə istər-istəməz gərilir.

Belə hallarda namaz yerini rahat qurmaq real fərq yaradır: sərt döşəmədən qaçmaq, diz altına dəstək vermək, səccadəni sabit bir yerdə saxlamaq. Bizim ortopedik modellərdə süngər diz hissəsində qalınlaşdırılıb — məhsullar səhifəsində fərqlərini görə bilərsiniz.

Konkret vəziyyətinizlə bağlı tərəddüdünüz varsa, etibar etdiyiniz din alimi ilə məsləhətləşin. Biz məhsul istehsalçısıyıq, fətva mərcii deyilik.

Yekunda

Namaz vaxtları göyə bağlıdır, ona görə də sabitdir və mübahisəsizdir. Fərqlər yalnız bəzi keçid anlarının ölçülməsindədir və bu fərqlər əsrlərdir ki, yan-yana yaşayır.

Sizin işiniz sadədir: öz məzhəbinizə uyğun bir təqvim seçin, ona güvənin və ardıcıl olun.