Duha (quşluq) namazı necə qılınır?

Səhər saat doqquz. Uşaqlar məktəbə yola salınıb, səhər yeməyinin qabları yuyulub, ev bir anda sakitləşib. Zöhrə hələ uzun var, günün əsl qaçhaqaçı isə başlamayıb.

Bu boşluq gün ərzində ən çox hiss olunmadan keçən vaxtlardan biridir. Halbuki elə bu saatlara düşən bir nafilə namaz var — duha namazı, xalq dilində daha çox işlədilən adı ilə quşluq namazı.

Aşağıda onun vaxtını, rükət sayını və qılınma qaydasını sadə şəkildə topladıq. Əvvəlcədən bir qeyd: buradakı çərçivə ümumidir, incə təfərrüatlar məzhəbə görə dəyişir.

Adı haradan gəlir

"Duha" sözü günün günəş qalxandan sonrakı, hələ günortaya çatmamış hissəsini bildirir. Azərbaycanda buna "quşluq" deyilir — quşların yuvadan çıxıb hərəkətə başladığı vaxt nəzərdə tutulur. Hər iki ad eyni saat aralığını göstərir.

Bu namaz fərz deyil. Qılınmadıqda üzərinizdə borc qalmır, qəzası da yoxdur. Rəvayətlərdə bu namazın fəziləti barədə bildirilənlər var və bir çox insan onu illərdir gündəlik proqramının bir hissəsi kimi saxlayır.

Vaxtı nə vaxt girir, nə vaxt bitir

Mərhələ	Nə vaxta düşür
Vaxtın başlanğıcı	Günəş üfüqdən bir qədər ucaldıqdan sonra
Ən münasib an	Səhərin ortası, günəş xeyli qalxanda
Vaxtın sonu	Günəş zenitə yaxınlaşana qədər, zöhr girməzdən əvvəl

Burada bir incəlik var. Günəşin doğduğu an və ondan sonrakı qısa müddət nafilə namaz üçün məkruh sayılır. Ona görə sübh namazından dərhal sonra durub duhaya başlamaq yox, günəşin bir qədər qalxmasını gözləmək lazımdır. Praktikada insanlar günəşin doğuşundan təxminən iyirmi dəqiqə sonranı hədd kimi götürür.

Vaxtın o biri ucu isə günəşin tam zenitdə olduğu andır — o da məkruh anlardandır və zöhrün girməsinə çox az qalır. Beş vaxtın hüdudlarını və bu keçid anlarını namaz vaxtları yazısında ayrıca izah etmişik.

Neçə rükət qılınır

Ən azı iki rükətdir. Yuxarı hədd barədə isə fərqli rəylər mövcuddur; dörd, altı, səkkiz və daha artıq rəqəmlər zikr olunur, məzhəblərin bu məsələdəki yanaşması eyni deyil. Yəni "düzgün say" axtarmağa ehtiyac yoxdur — vaxtınıza və halınıza uyğun olanı seçirsiniz.

Yayılmış tətbiq belədir:

• İki rükət — ən sadə forma, yeni başlayanlar üçün ən uyğunu
• Dörd rükət — iki-iki, hər ikinin sonunda salam verməklə
• Səkkiz rükət — vaxtı və halı olanlar üçün

Rükətlər ikibir bağlanır: iki rükət qılınır, salam verilir, sonra yenidən niyyət edilib davam olunur. Bir dəfəyə dörd rükəti bir salamla bağlamaq bu namazda adət deyil.

Addım-addım qayda

Quruluşca duha istənilən iki rükətli nafilə namaz kimidir:

1. Dəstəmaz. Sübhdən xeyli vaxt keçdiyi üçün dəstəmazınızın pozulub-pozulmadığını yoxlayın.
2. Qiblə və niyyət. Üz qibləyə çevrilir, qəlbdə duha namazı qılmaq niyyəti edilir. Niyyəti dillə söyləmək şərt deyil.
3. Başlanğıc təkbiri. Əllər qaldırılır və namaza girilir. Bu andan sonra danışmaq, ətrafla məşğul olmaq namazı pozur.
4. Birinci rükət. Fatihə oxunur, ardınca bildiyiniz qısa bir surə əlavə edilir. Sonra rüku, rükudan dikəlmə, iki səcdə.
5. İkinci rükət. Eyni ardıcıllıq təkrarlanır.
6. Oturuş. Təşəhhüd oxunur, salavat gətirilir, dua edilir.
7. Salam. Sağa və sola salam verilir, namaz tamamlanır.

Namazın ümumi quruluşunu daha geniş şəkildə namaz necə qılınır yazısında açmışıq.

Yenə xatırladaq: əllərin qiyamda tutulma forması, qiraətin səsli və ya səssiz olması, oturuşda oxunanların ardıcıllığı kimi məsələlərdə məzhəblər arasında fərqlər var. Öz məzhəbinizin qəbul etdiyi qaydaya uyğun hərəkət etmək kifayətdir.

Kimin gündəliyinə asan oturur

Duhanın praktik üstünlüyü ondadır ki, vaxt pəncərəsi genişdir və günün nisbətən sərbəst saatına düşür.

Evdə olanlar üçün. Uşaqları yola saldıqdan sonrakı sakitlik bu namaz üçün ən münasib andır. Ev boşdur, telefon susur.

Növbə ilə işləyənlər üçün. Gecə növbəsindən qayıdanlar yatmazdan əvvəl iki rükət qıla bilir; onların günü onsuz da başqa cür qurulub.

Təqaüddə olanlar üçün. Səhər saatları adətən boş keçir və bu namaz günə bir çərçivə verir.

Ofisdə işləyənlər üçün. Səhər fasiləsində iki rükət mümkündür, amma bunun üçün əvvəlcədən uyğun bir künc və yığcam bir səccadə düşünmək lazımdır. Fasilə on dəqiqədirsə, yer axtarmaqla vaxt itir.

Vərdişə çevirmək üçün nə işləyir

Nafilə namazların çətin tərəfi başlamaq deyil, davam etdirməkdir. Praktikada bunlar kömək edir:

• Rükət sayını az saxlayın. İki rükətlə başlayın. Səkkizlə başlayan adam çox vaxt bir-iki həftədən sonra tamamilə dayanır.
• Vaxtı bir hadisəyə bağlayın. "Səhər çayından sonra" kimi konkret bir işarə saat rəqəmindən yaxşı işləyir, çünki gün həmişə eyni saatda qurulmur.
• Qaçırdığınız günü böyütməyin. Bu namaz nafilədir; bir gün olmadısa, sabah sadəcə davam edirsiniz. Günahlandırma hissi davamlılığı ən tez qıran şeydir.
• Yerini sabit edin. Səccadəni hər dəfə şkafdan axtarıb çıxarmaq lazım gəlirsə, namaz getdikcə gecikir və sonra tamam unudulur.

Sonuncu bənd göründüyündən vacibdir. Evdə bir küncün namaz üçün hazır saxlanması nafilələrin qorunmasına birbaşa təsir edir.

Başqa nafilələrlə qarışdırılırmı

Səhər saatlarına aid bir neçə fərqli nafilə adı eşidilir və bunlar bəzən bir-birinə qarışdırılır.

Sübh namazının sünnəsi duhadan tamamilə ayrıdır — o, sübh vaxtının içində, fərzdən əvvəl qılınır. Günəş doğduqdan sonra qılınan "işraq" adlandırılan nafilə isə duhanın erkən hissəsi kimi başa düşülür; bəzi izahlarda ayrıca ad kimi, bəzilərində eyni namazın erkən vaxtı kimi təqdim olunur.

Gecə qılınan təhəccüd isə tamamilə başqa vaxta aiddir və duha ilə əvəzlənmir. Sadə ayırd etmə üsulu belədir: təhəccüd yatandan sonra gecənin son hissəsində, duha isə günəş qalxandan sonra gündüz qılınır.

Bu adların dəqiq sərhədləri barədə fərqli izahlar mövcuddur və bu, praktikada problem yaratmır — hər halda söhbət eyni vaxt aralığındakı nafilə namazlardan gedir.

Bədən tərəfi

Səhər saatlarında oynaqlar bir az sərt olur, xüsusən yaşı keçmiş insanlarda. Gecə hərəkətsiz qalan diz səhər ilk səcdədə etiraz edir.

Belə hallarda namaz yerini rahat qurmaq real fərq yaradır: sərt döşəmə üzərində birbaşa qılmamaq, diz altına dəstək vermək, namazdan əvvəl bir-iki dəqiqə ayaqları hərəkət etdirmək. Diz hissəsi qalınlaşdırılmış ortopedik səccadələr məhz bu yükü paylamaq üçün nəzərdə tutulub — fərqləri məhsullar səhifəsində görə bilərsiniz.

Ağrı davamlıdırsa, şişkinlik və ya keyimə müşayiət edirsə, bu, döşəkçə ilə həll olunacaq məsələ deyil; həkimə müraciət edin.

Konkret vəziyyətinizlə bağlı tərəddüdünüz varsa, etibar etdiyiniz din alimi ilə məsləhətləşin. Biz məhsul istehsalçısıyıq, fətva mərcii deyilik.

Yekunda

Duha namazı böyük hazırlıq tələb etmir: iki rükət, on dəqiqə, günün ən sakit saatı. Onu gündəliyə salmağın ən asan yolu kiçik başlamaq və vaxtı artıq mövcud olan bir vərdişə bağlamaqdır.

Bir gün ötürsəniz, sabah davam edin. Nafilələrdə ölçü mükəmməllik yox, ardıcıllıqdır.