Təravih namazı necə qılınır?

Ramazanın ilk axşamı. İftar süfrəsi yığışdırılıb, çay içilib, saat onbir olmasına az qalıb. Məsciddən camaatın səsi gəlir. Evdəki adam düşünür: "Mən bu namazı heç qılmamışam, indi gedib cərgədə çaşsam?"

Bu tərəddüd hər il minlərlə insanda təkrarlanır. Təravih ilin yalnız bir ayında qılındığı üçün ona vərdiş etməyə vaxt qalmır — ay bitəndə artıq öyrəşmiş olursan, növbəti Ramazana isə bir il var.

Aşağıda təravihin vaxtını, sayını və quruluşunu topladıq. Çərçivə ümumidir; təfərrüatlar məzhəbə görə dəyişir.

Vaxtı nə vaxtdan nə vaxta qədərdir

Təravih işa namazından sonra başlayır və sübh vaxtı girənə qədər davam edir. Yəni işa qılınmadan təravihə başlanmır.

Praktikada iki yanaşma var:

• Erkən qılmaq — işa namazından dərhal sonra, məsciddə camaatla. Ən çox yayılmış formadır.
• Gecə qılmaq — gecənin son hissəsində, sakitlikdə. Səhər tezdən işə gedənlər üçün bu çətindir, amma gündüz dincələ bilənlər üçün rahatdır.

Təravih Ramazan ayına məxsusdur. Ay bitdikdən sonra bu adla namaz qılınmır, lakin gecə nafilələri il boyu davam edə bilər.

Neçə rükət qılınır

Burada məzhəblər və tətbiqlər arasında fərq var və bu fərq əsrlərdir mövcuddur:

Tətbiq	Rükət
Ən geniş yayılmış forma	20 rükət
Bəzi bölgələrdə tətbiq olunan forma	8 rükət
Vitrlə birlikdə ümumi say	Vitr ayrıca əlavə olunur

Cəfəri məzhəbində isə Ramazan gecələrinin nafilə namazları ayrı bir qaydaya görə, camaatla deyil, fərdi şəkildə qılınır. Yəni "hamı eyni cür qılmır" ifadəsi burada tamamilə normaldır.

Hansı sayı seçirsinizsə seçin, mübahisə etməyə dəyməz. Öz məzhəbinizin qəbul etdiyi tətbiqə uyğun hərəkət etmək kifayətdir. Sayı azaltmaq da namazı yararsız etmir — təravih nafilədir, fərz deyil.

Quruluşu necədir

Təravih dörd rükətdən bir istirahət verilməklə, ikibir və ya dördbir bağlanaraq qılınır. Ən çox rast gəlinən forma budur:

1. İşa namazı və onun sünnəsi tamamlanır.
2. Təravihə niyyət edilir.
3. İki rükət qılınır, salam verilir.
4. Bu, seçilmiş sayı tamamlayana qədər təkrarlanır.
5. Hər dörd rükətdən sonra qısa fasilə verilir; bu fasilədə zikr edilir və ya sadəcə dincəlinir.
6. Sonda vitr namazı qılınır.

"Təravih" sözünün özü elə istirahət, dincəlmə mənası ilə bağlıdır — namazın öz quruluşunda fasilələr nəzərdə tutulub. Vitrin hökmü və rükət sayı da məzhəbə görə fərqlənir; bu barədə vitr namazı nədir yazısına baxa bilərsiniz.

Hər rükətdə Fatihə oxunur və ardınca bir surə əlavə edilir. Məsciddə imam adətən uzun oxuyur; evdə isə bildiyiniz qısa surələrlə qılmaq tamamilə mümkündür.

Evdə qılmaq olarmı

Bəli. Təravihin camaatla qılınması yayılmış tətbiqdir, amma məcburiyyət deyil. Evdə tək, yaxud ailə üzvləri ilə birlikdə qılmaq mümkündür.

Evdə qılmağın praktik üstünlükləri var:

• Tempi özünüz seçirsiniz. İmamın sürəti sizə uyğun gəlmirsə, evdə bu problem yoxdur.
• Fasilələr sərbəstdir. Dizi ağrıyan adam istədiyi yerdə oturub dincələ bilər.
• Uşaqlar yanınızdadır. Bir çox ailədə uşaq təravihi ilk dəfə evdə görür.

Məsciddə qılmağın da öz tərəfi var: camaat insanı davam etməyə məcbur edir. Tək qılanda üçüncü gündən sonra "bu gün olmasa da olar" fikri asanlıqla gəlir.

İdeal həll çox vaxt qarışıqdır — bəzi gecələr məsciddə, bəzi gecələr evdə.

Evdə qılanlar üçün bir praktik qeyd: yeri əvvəlcədən hazırlayın. İftardan sonra süfrə açıq qalıbsa, otaqda yer yoxdursa, təravih ilk gecədən sonra asanlıqla təxirə düşür. Bir küncü bütün ay üçün ayırmaq bu problemi tamamilə həll edir.

Xətm təravihi nədir

Bir çox məsciddə imam Ramazan boyu hər gecə Quranın bir hissəsini oxuyur və ayın sonuna qədər onu tamamlayır. Buna xalq arasında "xətm təravihi" deyilir.

Bu tətbiqin bir üstünlüyü var: camaat bir ay ərzində mətnin böyük hissəsini eşidir. Amma bir də praktik nəticəsi var — namaz uzun çəkir. Xətmlə qılınan təravih bəzən bir saatdan artıq davam edir.

Uzun qiraətə hazır olmayan adam üçün iki seçim var: ya daha qısa oxuyan bir məscid tapmaq, ya da bir hissəsini camaatla, qalanını evdə qılmaq. Heç biri qınanacaq bir şey deyil.

Yaşlı və ya oynaq ağrısı olan insanlar üçün ikinci variant çox vaxt daha davamlı çıxır, çünki evdə fasilə vermək sərbəstdir.

Uzun namazda bədən

Təravih gündəlik namazlardan uzundur və əsas şikayət də buradan yaranır. İyirmi rükət ərzində diz, bel və ayaq dəfələrlə eyni hərəkəti təkrarlayır. İlk üç-dörd gecə xüsusilə ağır keçir, çünki bədən bu ritmə hazır deyil.

Bir neçə şey praktikada işləyir:

• İftarda ağır yeməkdən qaçmaq. Dolu mədə ilə səcdəyə getmək həm çətin, həm də diqqəti dağıdır.
• Namazdan əvvəl bir-iki dəqiqə ayaq və bel əzələlərini hərəkət etdirmək.
• Fasilələrdə oturmağı ciddiyə almaq. O fasilələr məhz bunun üçündür.
• Sərt döşəmə üzərində birbaşa qılmamaq. Kafel və ya laminat üzərində iyirmi rükət diz üçün ağırdır.

Uzun gecələrdə diz altındakı dəstək fərqi ən çox hiss olunan yerdir; ortopedik səccadələrdə süngər elə bu hissədə qalınlaşdırılır ki, çəki bir nöqtəyə yığılmasın. Məhsullar səhifəsində modelləri müqayisə edə bilərsiniz.

Ağrı gecədən-gecəyə artırsa, şişkinlik və ya keyimə varsa, bu, döşəkçə məsələsi deyil — həkimlə danışın. Ayaq üstə dayana bilməyən insan üçün oturaraq namaz imkanı da mövcuddur və bu, namazın dəyərini azaltmır.

Ayı sonadək aparmaq üçün

Təravihdə ən çox rast gəlinən səhv çox iddialı başlamaqdır. İlk gecə iyirmi rükət, uzun qiraət, gec yatmaq — və beşinci gecədən sonra tamamilə kəsilmək.

Daha real yanaşma budur:

• Yuxu rejimini əvvəlcədən qurun. Səhər namazını qaçırmaq bahasına təravih qılmaq məqsədə uyğun deyil.
• Bir neçə gecə evdə, bir neçə gecə məsciddə qılmağı planlaşdırın.
• Uşaqları məcbur etməyin; onlar üçün bir-iki rükət iştirak etmək kifayətdir.
• Ay ortasında yorğunluq gələcəyini əvvəlcədən qəbul edin. O nöqtədə sayı azaltmaq dayanmaqdan yaxşıdır.

Uzun gecələrdə duruşu və fasilələri necə idarə etmək barədə təravih namazında rahat qalmaq yazısında da bir neçə qeyd var.

Konkret vəziyyətinizlə bağlı tərəddüdünüz varsa, etibar etdiyiniz din alimi ilə məsləhətləşin. Biz məhsul istehsalçısıyıq, fətva mərcii deyilik.

Yekunda

Təravih Ramazanın gecə ritmini quran namazdır. Rükət sayı barədə fərqli tətbiqlər var və bu fərq problem deyil; öz məzhəbinizə uyğun olanı seçib davam etmək kifayətdir.

İlk gecə çaşmaqdan qorxmayın. Bir neçə axşamdan sonra ardıcıllıq özü oturur, ay bitəndə isə həmin ritmi tərk etmək çətin gəlir — bu da yaxşı əlamətdir.