Vitr namazı nədir və necə qılınır?

Gecə saat on birdir. İşıqlar sönüb, ev sakitləşib. Yatağa uzananda ağlınıza gəlir: "İşa namazını qıldım, bəs vitri?"

Bu suala düşən adamın sayı düşündüyünüzdən çoxdur. Vitr namazı gündəlik beş vaxtın içində "sonuncu" olduğu üçün ən çox yaddan çıxan namazdır. Üstəlik onun hökmü barədə də insanlar arasında qarışıqlıq var: kimisi "vacibdir" deyir, kimisi "sünnədir" deyir, hər ikisi də öz məzhəbinə görə haqlıdır.

Gəlin bu qarışıqlığı sakitcə açaq.

Vitr nədir

Vitr — işa namazından sonra, gecənin sonuna qədər olan vaxt aralığında qılınan və rəkət sayı tək olan namazdır. Adı da elə buradan gəlir: "vitr" tək deməkdir.

Onun gündəlik namazlar sırasında xüsusi bir yeri var, çünki günün ibadətini bağlayan namaz sayılır. Yatmazdan əvvəl qılınan son ibadət olması ona ayrıca bir ovqat verir.

Hökmü: vacib, yoxsa sünnə?

Burada məzhəblər arasında aydın bir fərq var və bunu bilmək əksər çaşqınlığı aradan qaldırır:

• Hənəfi məzhəbində vitr vacib sayılır. Yəni buraxılması yüngül bir məsələ deyil, unudulubsa qəzası qılınır.
• Şafei, Maliki və Hənbəli məzhəblərində vitr çox təkidli sünnə (sünnəyi-müəkkədə) sayılır. Tərk edilməsi bəyənilməsə də, fərz və ya vacib kimi qiymətləndirilmir.
• Cəfəri fiqhində vitr gecə namazlarının (nafiləyi-leyl) tərkib hissəsi kimi ələ alınır və müstəhəb ibadətlər arasında xüsusi yer tutur.

Yəni "vitr vacibdirmi?" sualının tək bir cavabı yoxdur — cavab hansı məzhəbə görə danışdığınızdan asılıdır. Kiminsə "vacibdir", kiminsə "sünnədir" deməsi bir-birini təkzib etmir; sadəcə fərqli fiqh ənənələrindən danışırlar.

Vaxtı

Vitrin vaxtı işa namazından sonra başlayır və sübh vaxtı girənə qədər davam edir.

Buradan iki praktik nəticə çıxır:

1. İşa qılınmadan vitr qılınmaz. Ardıcıllıq vacibdir.
2. Sübh azanı verildikdən sonra vitrin vaxtı bitir.

Bir də məşhur sual var: gecənin əvvəlində, yoxsa sonunda?

Ümumi tövsiyə budur ki, gecənin son hissəsində qılmaq daha fəzilətli sayılır. Amma bu tövsiyə real bir şərtlə gəlir: oyanacağına əmin olan adam üçün. Səhərə yaxın oyanmayacağını bilən insan üçün doğru olan yatmazdan əvvəl qılmaqdır. Yəni "daha fəzilətli"ni gözləyib namazı büsbütün buraxmaqdansa, yatmazdan əvvəl qılmaq daha yaxşıdır.

Bu, dinin praktik məntiqini yaxşı göstərən nümunələrdən biridir: ideal olanla real olan toqquşanda, real olan seçilir.

Neçə rəkətdir

Bu da məzhəbə görə dəyişən məsələdir:

• Hənəfi məzhəbində vitr üç rəkət qılınır və hər üç rəkət bir salamla tamamlanır.
• Şafei məzhəbində ən azı bir rəkət kifayət edir; üç, beş, yeddi, doqquz və on bir rəkət kimi variantlar da var. Rəkətlərin necə bölünəcəyi barədə də fərqli üsullar mövcuddur.
• Maliki və Hənbəli məzhəblərində də oxşar çeviklik və öz təfərrüatları var.
• Cəfəri fiqhində gecə namazının sonuncu hissəsi tək rəkət olaraq qılınır.

Diqqət etdinizsə, ortaq nöqtə "tək rəkət" prinsipidir; ondan sonrakı hər şey təfsilatdır.

Qunut duası

Vitr deyəndə ağla ilk gələn şeylərdən biri qunut duasıdır.

Ümumi mənada qunut — namazın müəyyən bir anında ayaq üstə edilən duadır. Vitrdə oxunması geniş yayılmış bir təcrübədir. Amma:

• Hansı rəkətdə oxunması,
• Rükudan əvvəl, yoxsa sonra olması,
• Əl qaldırılıb-qaldırılmaması,
• Bunun vacib, yoxsa sünnə sayılması

kimi məsələlərdə məzhəblər arasında aydın fərqlər var. Ona görə də burada tək bir "düzgün üsul" təqdim etmək düzgün olmazdı.

Ən işlək yanaşma budur: öz məzhəbinizə uyğun qunut qaydasını bir dəfə etibarlı mənbədən və ya din alimindən dəqiq öyrənin. Sonra artıq düşünmədən tətbiq edirsiniz.

Duanı hələ əzbərləməmiş insanlar üçün də yollar göstərilib — bu barədə də öz məzhəbinizin qaydasını soruşmaq ən doğrusudur.

Vitri unudan nə etsin

Ən çox verilən suallardan biri budur.

Hənəfi məzhəbində vitr vacib sayıldığı üçün unudulan və ya buraxılan vitr qəza edilir. Yəni sonradan qılınır.

Vitri sünnə sayan məzhəblərdə isə yanaşma bir qədər fərqlidir; qəzasının qılınıb-qılınmaması və necə qılınması barədə ayrı izahlar var.

Bir neçə gün yox, uzun müddət buraxılmış namazlarla bağlı düşünürsünüzsə, qəza namazı haqqında yazısı bu mövzunu daha geniş açır.

Bir də mühüm psixoloji qeyd: buraxılmış namaz üçün özünüzü günahkar hiss edib ümidsizliyə düşmək faydasızdır. Doğru reaksiya sadədir — bu gecədən başlamaq.

Praktik məsləhətlər

Vitri vərdişə çevirmək üçün işə yarayan bir neçə sadə şey:

• İşa ilə birləşdirin. İşadan sonra dərhal qılın. Ayrı bir "iş" kimi düşünəndə yaddan çıxır, işanın davamı kimi düşünəndə çıxmır.
• Yatağa getməzdən əvvəlki ritualın hissəsi edin. Diş fırçalamaq kimi — ardıcıllığa girəndə düşünmək lazım gəlmir.
• Səccadəni yığmayın. Bunu bir çox adam edir: işadan sonra səccadəni yerində qoyur, vitri qılıb yığır. Gözə görünən şey unudulmur.
• Gecə oyanmağı planlaşdırırsınızsa, ilk həftələr həftədə bir-iki gecədən başlayın. Hər gecə oyanmağa çalışıb bir həftədə yorulmaq tipik səhvdir.

Gecə ibadətinə daha geniş baxmaq istəyirsinizsə, təhəccüd namazı yazısında bu mövzunu ayrıca açmışıq.

Gecə namazında bədən

Vitri gecənin sonunda qılanlar bir detalı tez fərq edirlər: gecə döşəmə soyuq olur. Xüsusilə kafel və laminat üzərində, yorğan istisindən yenicə qalxmış bədən üçün bu, xoşagəlməz bir başlanğıc olur.

İkinci məsələ dizlərdir. Səhərə yaxın oynaqlar bir qədər "kip" olur, sərt səthə düşən diz isə bunu dərhal hiss edir. Bu, ciddi bir problem deyil, amma diqqəti dağıtmağa kifayət edir.

Bunun üçün mürəkkəb həll lazım deyil: diz hissəsində qalınlaşdırılmış süngər olan bir səccadə səcdə anındakı təzyiqi azaldır. Bizim modellərdə diz hissəsində 5 sm yaddaşlı visko süngər var; xarici istehsal olan Özəl Seriyada isə süngər səccadənin bütün səthində, dizdə 8 sm-dir və altı sürüşmür. Detallara məhsullar səhifəsindən baxa bilərsiniz.

Ağrı yüngül narahatlıq həddini keçirsə, bu, səccadə məsələsi deyil — həkimə müraciət etmək lazımdır.

Ətraflı hökm üçün

Gördüyünüz kimi, vitr namazında hökm, rəkət sayı və qunut məsələlərinin hər biri məzhəbə görə dəyişir. Bu yazıda ümumi mənzərəni verməyə çalışdıq, konkret bir üsulu "yeganə doğru" kimi təqdim etməkdən qaçındıq.

Konkret vəziyyətinizlə bağlı tərəddüdünüz varsa, etibar etdiyiniz din alimi ilə məsləhətləşin. Biz məhsul istehsalçısıyıq, fətva mərcii deyilik.

Yekun

Vitr — işadan sonra, sübhə qədər qılınan, rəkət sayı tək olan namazdır. Hənəfi məzhəbində vacib, digər məzhəblərdə təkidli sünnə sayılır. Gecənin sonunda qılmaq daha fəzilətlidir, amma oyanacağına əmin deyilsinizsə, yatmazdan əvvəl qılmaq daha doğrudur.

Ən çətin hissəsi hökmü öyrənmək deyil — vərdişə çevirməkdir. Ona görə də sadədən başlayın: bu gecə işadan sonra səccadəni yığmayın.

Digər namazlarla bağlı yazılarımızı bloq bölməsində tapa bilərsiniz.