Namaz necə qılınır? Yeni başlayanlar üçün bələdçi

Otuz beş yaşlı bir oxucumuz yazdı: "Namaz qılmaq istəyirəm, amma soruşmağa utanıram. Yaşım keçib, elə bil hamı bilir, təkcə mən bilmirəm."

Bu cümlə düşündüyünüzdən qat-qat çox təkrarlanır. Namaza başlamaq istəyən adamın qarşısındakı ən böyük maneə çox vaxt bilməmək yox, bilmədiyini etiraf etmək qorxusu olur. Halbuki hamı bir yerdən başlayıb — uşaq da, yetmiş yaşlı da.

Aşağıda namazın ümumi quruluşunu mümkün qədər sadə dildə toplamağa çalışdıq. Bu, fiqh dərsliyi deyil. İlk addımı atarkən əlinizdə bir yol xəritəsi olsun deyə yazılıb.

Əvvəlcə bir vacib qeyd

Namazın texniki detalları məzhəbə görə dəyişir. Azərbaycanda həm Hənəfi və Şafei, həm də Cəfəri məzhəbinə uyğun namaz qılan insanlar var. Əllərin qiyamda necə tutulması, qunut duasının yeri, səcdə edilən səthin materialı kimi məsələlərdə fərqlər mövcuddur və hər bir məzhəbin bu fərqlər üçün öz əsası var.

Ona görə buradakı çərçivəni ümumi kimi qəbul edin. Öz məzhəbinizə uyğun incə detalları etibarlı bir kitabdan və ya bilən bir insandan öyrənmək ən doğrusudur. Kimin haqlı, kimin haqsız olduğunu müzakirə etmək bu yazının işi deyil.

Namaza durmazdan əvvəlki şərtlər

Namazın özündən əvvəl yerinə yetirilməli bir neçə şərt var. Bunlar bütün məzhəblərdə ümumən eynidir, yalnız təsnifatda fərq olur:

1. Dəstəmaz — dəstəmazsız namaz qılınmır. Addımları dəstəmaz necə alınır yazısında verdik. Dəstəmazın nə vaxt pozulduğunu isə dəstəmazı pozan hallar yazısından oxuya bilərsiniz.
2. Təmizlik — bədən, geyim və namaz qılınan yer təmiz olmalıdır.
3. Örtünmə — bədənin örtülməsi zəruri olan hissələri örtülməlidir. Kişi və qadın üçün hüdudlar fərqlidir.
4. Vaxt — hər namazın öz vaxtı var, vaxtı girmədən qılınmır.
5. Qiblə — üz Kəbə istiqamətinə çevrilir.
6. Niyyət — hansı namazı qıldığınızı qəlbinizdə müəyyən etmək. Dillə söyləmək şərt deyil, amma bir çoxları söyləməyi faydalı sayır.

Su tapılmadıqda və ya suyun istifadəsi sağlamlıq baxımından mümkün olmadıqda dəstəmazın əvəzinə təyəmmüm edilir.

Bir rükət necə qurulur

Namaz "rükət" adlanan təkrarlanan bloklardan ibarətdir. Bir rükəti anlasanız, bütün namazları qura bilərsiniz.

Qiyam — ayaq üstə durmaq. Əllər qaldırılaraq başlanğıc təkbiri gətirilir və namaza girilir. Bu andan sonra danışmaq, gülmək, ətrafla məşğul olmaq namazı pozur.

Qiraət — ayaq üstə ikən Quran oxunur. Fatihə surəsi oxunur, ardınca qısa bir surə və ya bir neçə ayə əlavə edilir. Hansı rükətlərdə əlavə surə oxunacağı və Fatihənin hökmü məzhəbə görə dəyişir.

Rüku — bel əyilir, əllər dizlərə qoyulur. Bel ilə baş təxminən eyni səviyyədə olur.

Qiyamdan sonra dikəlmə — rükudan qalxıb düz dayanmaq.

Səcdə — alın yerə qoyulur. Səcdədə bədənin yeddi əzası yerə dəyir: alın (burunla birlikdə), iki əl, iki diz və ayaq barmaqları. Sonra oturulur və ikinci səcdə edilir.

Bir rükət bununla tamamlanır. Ayağa qalxılır və növbəti rükət başlayır.

Namazın sonunda oturuş vəziyyətində təşəhhüd oxunur, salavat gətirilir, dua edilir və sağa-sola salam verilməklə namaz bitirilir.

Hansı namaz neçə rükətdir

Gündəlik beş vaxt namazın fərz rükətləri belədir:

Namaz	Fərz rükət
Sübh	2
Zöhr	4
Əsr	4
Məğrib	3
İşa	4

Fərzlərdən əlavə sünnə və nafilə namazlar var. Onların sayı və hökmü məzhəbə görə fərqlənir — məsələn, vitr namazı Hənəfi məzhəbində vacib, bəzi digər məzhəblərdə isə müəkkəd sünnə sayılır. Yeni başlayan adam üçün ən düzgün yol əvvəlcə fərzləri oturtmaq, sünnələri sonra əlavə etməkdir.

Hər namazın öz qaydası və vaxt xüsusiyyətləri barədə ayrıca yazdıq: sübh, zöhr, əsr, məğrib və işa.

İlk həftələrdə real olaraq nə baş verir

Dürüst danışaq. İlk günlərdə bunlar olacaq:

• Sıra qarışacaq. Neçənci rükətdə olduğunuzu unudacaqsınız. Bu, təcrübəli adamların da başına gəlir; unutqanlıq üçün "səhv səcdəsi" adlanan bir mexanizm var.
• Duaları əzbərləmək çətin gələcək. Tələsməyin. Əvvəlcə Fatihə, sonra bir qısa surə, sonra təşəhhüd — bir-bir.
• Diqqət dağılacaq. Namazda ağlınıza gündəlik işlər gələcək. Bu, uğursuzluq əlaməti deyil, hamının yaşadığı şeydir.
• Bədən ağrıyacaq. Uzun müddət namaz qılmayan adam üçün diz üstə oturmaq və səcdəyə getmək ilk vaxtlar əziyyətlidir.

Sonuncu maddə üzərində bir az dayanaq.

Bədən ağrıyırsa nə etməli

Dizin, belin, ayaqların ağrıması yeni başlayanlarda çox rast gəlinən haldır. Əzələ və oynaqlar bu hərəkət diapazonuna vərdiş etməyib.

Bir neçə praktik şey kömək edir:

• Sərt döşəmədə — laminat, parket, kafel — birbaşa namaz qılmamaq. Altda yumşaq bir səth olsun.
• Diz üstə oturarkən çəkini bir tərəfə yığmamaq.
• Namazdan əvvəl bir-iki dəqiqə ayaqları hərəkət etdirmək.

Diz altında dəstək lazım gələn hallarda ortopedik səccadə rahatlıq verir — bizim modellərdə süngər məhz diz hissəsində qalınlaşdırılıb, alın hissəsi isə düz saxlanılır ki, səcdə mövqeyi dəyişməsin. Modellərə buradan baxa bilərsiniz.

Amma ağrı davamlıdırsa, şişkinlik və ya keyimə varsa, bu, səccadə ilə həll olunacaq məsələ deyil — həkimə müraciət edin.

Ayaq üstə dayana bilməyən insan oturaraq, oturaraq qıla bilməyən isə uzanaraq namaz qıla bilər. Bu rüxsətlər insanın çiynindən yük götürmək üçün verilib.

Namaz vaxtı qaçırılıbsa

Keçmişdə qılınmamış namazlar üçün narahat olmaq təbiidir, amma o narahatlıq başlanğıcın qarşısını almamalıdır. Ümumi yanaşma budur ki, insan bu gündən başlayır, keçmişi isə tədricən qəza edir. Bu mövzunu qəza namazı haqqında yazısında açdıq.

Heç kim keçmişini bir gecədə bağlamır. Vacib olan istiqamətdir.

Öyrənməyə haradan davam etmək

Bu yazı sizə ümumi mənzərəni verir, amma kifayət etmir. Bir addım da atın:

• Yerli məsciddə imamla danışın — insanların çoxu bu addımdan çəkinir, halbuki qarşı tərəf üçün bu, adi bir sualdır.
• Öz məzhəbinizə uyğun etibarlı bir "namaz hocası" kitabı əldə edin.
• Ailənizdə namaz qılan bir nəfər varsa, bir neçə dəfə yanında durub baxın. Görmək oxumaqdan sürətli öyrədir.

Konkret vəziyyətinizlə bağlı tərəddüdünüz varsa, etibar etdiyiniz din alimi ilə məsləhətləşin. Biz məhsul istehsalçısıyıq, fətva mərcii deyilik.

Son bir söz

Namaza başlamaq mükəmməl olmaqla başlamır. Səhv edə-edə, unuda-unuda, yenidən qalxa-qalxa öyrənilir. İlk ay ərzində rükət sayını qarışdırmağınız, duanı yarımçıq xatırlamağınız təbiidir.

Digər mövzularda yazdıqlarımıza bloq səhifəsindən baxa bilərsiniz. Məhsulla bağlı sualınız olsa, WhatsApp-dan yazın: 050 429 18 36.