Zöhr namazı: vaxtı, rükət sayı və qaydası

Saat 13:10. İclas hələ bitməyib, cibdə telefon titrəyir — zöhr vaxtı girib. Otaqda on nəfər var, ortadan qalxıb çıxmaq yöndəmsiz görünür. Adam öz-özünə "bir azdan qılaram" deyir. Sonra sənəd gətirirlər, sonra zəng gəlir, sonra saat 15 olur.

Zöhrlə bağlı ən çox eşidilən problem onun necə qılındığı deyil — qaydanı insanların çoxu bilir. Problem bu namazın günün ən sıx saatına düşməsidir. Ona görə də aşağıda həm qaydanı, həm də vaxtı real həyata oturtmağın yollarını yan-yana qoyduq.

Zöhr vaxtı nə vaxt başlayır və nə vaxt bitir

Günəş göydə ən yüksək nöqtəyə qalxır, orada qısa müddət qalır, sonra qərbə doğru meyl etməyə başlayır. Zöhr vaxtı məhz bu meyl anından etibarən girir.

Buradan iki nəticə çıxır:

• Zöhr tam günorta demək deyil. Günəşin zirvədə olduğu qısa anda namaz qılmaq bəyənilmir; vaxt ondan bir neçə dəqiqə sonra açılır. Təqvimlərdə göstərilən zöhr saatı artıq bu fərqi nəzərə alır.
• Vaxtın bitməsi əsrin girməsi ilə olur. Əsrin nə vaxt girdiyini ölçmək üçün məzhəblərin fərqli meyarı var, ona görə də zöhrün son həddi də təqvimdən təqvimə dəyişə bilər. Bu fərqin səbəbini namaz vaxtları yazısında ayrıca izah etmişik.

Praktik olaraq zöhrün pəncərəsi genişdir — bir neçə saat. Bu, həm rahatlıqdır, həm də tələdir: geniş vaxt insanı "hələ imkan var" deyə sürüşdürməyə sövq edir.

Zöhrün rükət tərkibi

Zöhrün fərzi dörd rükətdir və bu, hər yerdə eynidir. Fərqlər fərzin ətrafındakı sünnə və nafilə namazlarındadır.

Sünni məzhəblərində geniş yayılmış tərtib belədir:

Hissə	Rükət	Qeyd
Fərzdən əvvəlki sünnə	4	Bəzi tətbiqlərdə 2 rükət kimi də qılınır
Fərz	4	Tərkibi dəyişmir
Fərzdən sonrakı sünnə	2	Bundan sonra əlavə nafilə qılanlar da var

Cəfəri məzhəbində zöhrün fərzi yenə dörd rükətdir, lakin ona bağlı nafilə namazların sayı və sıralaması öz qaydasına tabedir.

Bu fərqlər mübahisə mövzusu deyil. Öz məzhəbinizin tərtibinə uyğun qılmaq kifayətdir.

Qılmazdan əvvəl

Namaza başlamazdan qabaq bir neçə şərtin yerində olduğuna əmin olmaq lazımdır:

• Vaxtın girməsi — təqvimə və ya azana görə.
• Dəstəmaz — addımlar üçün dəstəmaz necə alınır yazısına baxa bilərsiniz.
• Bədənin, paltarın və namaz qılınacaq yerin təmizliyi.
• Örtünmə — kişi və qadın üçün örtülməli hissələr fərqlidir.
• Qibləyə yönəlmək.

Dörd rükət fərzin ümumi çərçivəsi

Aşağıdakı ardıcıllıq ümumi mənzərəni verir. Əl bağlamağın yeri, oturuş forması, oxunan bəzi dualar kimi təfərrüatlar məzhəbə görə dəyişir — buna görə də bunu dəqiq protokol kimi yox, bir xəritə kimi oxuyun.

1. Niyyət. Hansı namazı qıldığınızı qəlbdə müəyyən edirsiniz.
2. İftitah təkbiri. Əllər qaldırılır və təkbir gətirilir. Bundan sonra əllərin harada tutulacağı barədə məzhəblərin tətbiqi fərqlidir; Maliki məzhəbində əllərin yanda sərbəst buraxılması görüşü də mövcuddur.
3. Qiyam. Ayaq üstə dayanaraq Fatihə oxunur; birinci və ikinci rükətdə ona əlavə bir surə və ya ayələr qoşulur. Zöhrdə qiraət səssiz olur.
4. Rüku. Bel üfüqi vəziyyətə yaxınlaşana qədər əyilir, əllər dizlərə qoyulur, bir müddət sakit dayanılır.
5. Qövmə. Rükudan tam düz vəziyyətə qalxılır. Tələsib birbaşa səcdəyə keçmək geniş yayılmış səhvlərdəndir.
6. Səcdə. Alın və burun yerə qoyulur; əllər, dizlər və ayaq barmaqları da yerə dəyir.
7. Cəlsə. Səcdədən qalxıb qısa müddət oturulur.
8. İkinci səcdə. Sonra ayağa qalxılır və ikinci rükət başlayır.
9. Birinci oturuş. İki rükət tamamlananda oturulur və təşəhhüd oxunur.
10. Üçüncü və dördüncü rükət. Bu rükətlərdə adətən yalnız Fatihə oxunur; əlavə surənin qoşulub-qoşulmaması barədə görüşlər fərqlənir.
11. Son oturuş. Təşəhhüd, salavat və dua oxunur.
12. Salam. Baş əvvəl sağa, sonra sola çevrilir və namaz tamamlanır.

Sünnə namazlarında da eyni hərəkət ardıcıllığı işləyir; fərq rükət sayında və qiraətin bəzi təfərrüatlarındadır.

Qiraətin səssiz oxunması

Zöhr və əsr gündüz namazlarıdır; onlarda qiraət səssiz olur. Bu, camaatla qılanda ilk dəfə diqqət çəkir — imam susur, arxada duran adam bir an "nə isə səhv oldu?" deyə düşünür. Səhv olan bir şey yoxdur, bu iki namazın qaydası belədir.

İş saatına düşən namazı necə qurmaq

Zöhrün əsl çətinliyi buradadır. Praktikada işləyən bir neçə şey var:

• Günün əvvəlində qərar verin. Səhər işə gələndə "bu gün zöhrü 13:30-da qılacağam" deyib təqvimə on dəqiqəlik blok qoymaq, qərarı hər dəfə yenidən verməkdən qat-qat asandır.
• Yeri əvvəlcədən müəyyən edin. Boş iclas otağı, arxa dəhliz, anbar küncü — demək olar ki, hər yerdə bir variant tapılır. Yer axtarmağa sərf olunan vaxt adətən namazın özündən uzun çəkir.
• Qatlanan kiçik səccadə saxlayın. Çantada yer tutmayan bir səccadə "döşəmə təmiz deyil" bəhanəsini aradan qaldırır.
• Bildirişi vaxtın girməsinə yox, sizin seçdiyiniz saata qurun. Azan bildirişi vaxtın açıldığını bildirir; sizin bildirişiniz isə hərəkətə keçmə anını.
• Sünnələri şəraitə görə planlaşdırın. İşdə yalnız fərzi qılıb sünnələri evdə tamamlamağı seçənlər var. Burada öz məzhəbinizin yanaşmasını nəzərə alın.

Cümə günü zöhr nə olur

Cümə günü kişilər üçün zöhrün yerinə cümə namazı qılınır. Cümənin şərtləri — camaat, xütbə, məkan kimi məsələlər — məzhəblər arasında fərqli müzakirə edilir. Cümə namazına gedə bilməyən adamın nə edəcəyi də məhz bu şərtlərlə bağlıdır və burada vahid bir cavab yoxdur.

Praktik tərəfi isə sadədir: cümə günü zöhr saatı ətrafında planlaşdırma daha erkən başlamalıdır, çünki məscidə getmək, yer tapmaq və xütbəyə çatmaq üçün əlavə vaxt lazımdır.

Zöhrü qaçırsanız nə olur

Vaxt çıxıbsa, namaz sadəcə "yanıb getmir" — qəza edilir. Burada iki şey vacibdir: özünü uzun-uzadı danlamaq əvəzinə namazı ilk imkanda qılmaq və eyni səhvin təkrarlanmasına səbəb olan şeyi dəyişmək.

Praktikada zöhrün qaçırılmasının səbəbi demək olar ki, həmişə eynidir — qərarın vaxt girəndən sonraya saxlanması. Səhər verilən qərar günortadan sonra veriləndən qat-qat güclü olur, çünki səhər adam hələ yorulmayıb və günün mənzərəsini bütöv görür.

Qəzanın sırası, sünnələrin də qəza edilib-edilməməsi kimi məsələlərdə məzhəblərin fərqli yanaşması var.

Rahatlıq tərəfi

Zöhr, ətrafındakı sünnələrlə birlikdə, gün ərzində ən çox səcdə edilən namazlardan biridir. Diz və ya bel problemi olan adam üçün bu, hiss olunan fərq yaradır — xüsusən iş yerində, sərt döşəmədə, nazik xalçanın üstündə.

Belə hallarda döşəmə ilə diz arasına dəstək qoymaq sadə və işlək həlldir. Bizim ortopedik modellərdə süngər məhz diz və səcdə hissəsində qalınlaşdırılıb; variantları məhsullar səhifəsində müqayisə edə bilərsiniz. Ağrı davamlıdırsa və gündəlik həyatınıza mane olursa, bunu səccadə ilə həll etməyə çalışmaq əvəzinə həkimə müraciət etmək düzgün yoldur.

Konkret vəziyyətinizlə bağlı tərəddüdünüz varsa, etibar etdiyiniz din alimi ilə məsləhətləşin. Biz məhsul istehsalçısıyıq, fətva mərcii deyilik.

Yekunda

Zöhrün qaydası mürəkkəb deyil: dörd rükət fərz, ətrafında məzhəbə görə dəyişən sünnələr, səssiz qiraət və geniş bir vaxt pəncərəsi.

Çətinlik qaydada yox, günün ortasında bir yer və on dəqiqə tapmaqdadır. Bu iki şeyi əvvəlcədən həll edən adam üçün zöhr ən asan namazlardan birinə çevrilir.