İşa namazı və gecə ibadətinin başlanğıcı

Gecə saat 22:40. Uşaqlar yatıb, mətbəx yığışdırılıb, ev nəhayət sakitləşib. Adam divana oturub telefonu əlinə alır. "On dəqiqə baxıb qılaram" deyir. Sonrakı dəfə saata baxanda 23:30-dur və işa hələ qılınmayıb.

İşa namazının ən çox rast gəlinən problemi budur: vaxtı ən geniş olan namazdır, amma günün ən yorğun anına düşür. Genişlik burada üstünlük yox, sınaq olur.

İşa vaxtı nə vaxt başlayır

İşa, məğribin vaxtı bitəndə — yəni üfüqdəki şəfəq itəndə — girir. Şəfəyin qırmızılıq, yoxsa ondan sonra qalan ağlıq kimi başa düşülməsi barədə fərqli meyarlar olduğuna görə, işanın başlanğıc saatı da təqvimdən təqvimə bir qədər fərqlənə bilər. Bu barədə məğrib namazı yazısında yazmışıq.

Yay aylarında işa çox gec girir və bu, real gündəlik problemə çevrilir: səhər altıda oyanmalı olan adam üçün gecə saat on birdə namaza durmaq asan deyil.

Vaxt nə vaxt bitir

Formal olaraq işanın vaxtı sübh vaxtı girənə qədər davam edir. Amma arada bir həd var: gecə yarısı.

Gecə yarısı dedikdə saatın 00:00 göstərməsi nəzərdə tutulmur. Hesablama sadədir — məğribdən sübhə qədərki müddət tapılır və yarıya bölünür.

Nümunə	Məğrib	Sübh	Gecənin uzunluğu	Gecə yarısı
Qış günü	17:20	06:20	13 saat	23:50
Yay günü	20:20	04:20	8 saat	00:20

Cədvəldəki saatlar yalnız hesablama məntiqini göstərmək üçündür; öz şəhəriniz üçün təqvimə baxmaq lazımdır. Göründüyü kimi, "gecə yarısı" yayda və qışda eyni saat deyil.

İşanı gecə yarısından sonraya saxlamaq ümumi olaraq bəyənilmir. Vaxtın hansı anda tam bitdiyi barədə isə məzhəblərin fərqli dəyərləndirməsi var.

Rükət tərkibi

İşanın fərzi dörd rükətdir. Ətrafındakı sünnələr və vitr barədə tərtib məzhəbə görə fərqlənir. Sünni məzhəblərində geniş yayılmış sıra belədir:

Fərzdən əvvəl dörd rükət sünnə
Dörd rükət fərz
İki rükət sünnə
Vitr

Vitrin hökmü — vacib, yoxsa müəkkəd sünnə sayılması — məzhəblər arasında fərqli qiymətləndirilir və rükət sayı da hər yerdə eyni deyil. Bu mövzunu vitr namazı nədir yazısında ayrıca açmışıq.

Cəfəri məzhəbində işa çox vaxt məğriblə ardıcıl qılınır və gecə nafilələrinin öz tərtibi var.

Qiraətə gəldikdə: fərzin ilk iki rükətində səsli, sonrakı iki rükətdə səssiz oxunur.

Gecə ibadətinin başlanğıc nöqtəsi

İşa təkcə beşinci namaz deyil, gecə ibadətinin qapısıdır. Ondan sonra gələn bir neçə şey var.

Vitr. Gecənin sonuncu namazı sayılır. Gecə oyanacağını planlaşdıran adamın vitri sona saxlaması, oyana bilməyəcəyindən narahat olanın isə yatmadan qılması geniş yayılmış tətbiqdir.

Nafilə namazlar. İşadan sonra qılınan könüllü namazlar var; adları və rükət sayları barədə fərqli adətlər mövcuddur.

Təhəccüd. Yatıb oyandıqdan sonra, gecənin son hissəsində qılınır. Bu mövzuda ayrıca yazımız var: təhəccüd namazı.

Zikr və Quran. Gecənin sakitliyi bu ikisi üçün günün ən əlverişli anıdır — nə telefon zəng çalır, nə qapı döyülür.

Bunların hamısını eyni gecədə etmək məcburiyyəti yoxdur. Əksinə, birdən çox götürüb bir həftədə yorulmaq ən çox rast gəlinən səhvdir.

Yorğunluğu idarə etmək

İşanın əsl rəqibi yuxu və divandır. Praktikada işləyən bir neçə şey:

Namazı yatmaq ritualının bir hissəsi edin. Diş fırçalamaq, işıqları söndürmək, namaz — eyni ardıcıllıqla təkrarlanan zəncir vərdiş yaradır.
Divana oturmadan qılın. Oturduqdan sonra qalxmaq üçün lazım olan enerji, qapıdan girəndə lazım olandan qat-qat çoxdur.
Səccadəni gözə görünən yerdə saxlayın. Namaz guşəsi qurmaq üçün böyük yer lazım deyil; bir kvadrat metr kifayət edir.
Telefonu namazdan sonraya saxlayın. Gecə ekran qarşısında keçən vaxtın nə qədər sürətlə uzandığını hamı bilir.
Sünnələri yorğunluğa görə tənzimləyin. Çox yorğun gecədə fərzi keyfiyyətlə qılmaq, hər şeyi tələsik keçirməkdən yaxşıdır.

İşanı unutmamaq üçün lövbər nöqtəsi

Hər namazın bir "lövbər nöqtəsi" olur — onu xatırladan gündəlik hadisə. İşa üçün ən yaxşı lövbər axşam süfrəsinin yığışdırılmasıdır: mətbəx təmizlənəndə səccadə açılır.

Bu bağlantı bir dəfə qurulandan sonra namazı unutmaq üçün ayrıca səy lazım olur. Bildiriş də faydalıdır, amma bildiriş yalnız xəbər verir; lövbər nöqtəsi isə hərəkəti başladır. Aralarındakı fərq praktikada çox böyükdür.

Evdə camaatla qılmaq

Məsciddə işa camaatı gündüz namazlarındakından fərqli olur — insanlar iş gününü bitirib gəlir və qiraət adətən daha uzun oxunur. Camaata gedə bilməyən adam üçün evdə qılmaqda problem yoxdur; şərt sadəcə vaxtı gecikdirməməkdir.

Ailəcə evdə camaatla qılmaq da geniş yayılmış tətbiqdir. Uşaqlar üçün bunun ayrıca dəyəri var: namaz "böyüklərin ayrıca işi" olmaqdan çıxıb evin axşam ritminin bir hissəsinə çevrilir.

Sübhlə əlaqəsi

İşa ilə sübh bir-birinə bağlıdır. Gec qılınan işa gec yatmağa, gec yatmaq isə səhər oyanmamağa gətirir. Sübhə qalxmaqda çətinlik çəkənlərin çoxunda problem əslində səhərdə yox, gecədədir.

Bunu sınamağın sadə yolu var: bir həftə ərzində işanı vaxt girəndən sonrakı ilk saat içində qılıb yatmaq. Fərq adətən səhər tərəfdə hiss olunur.

Bu bağlantı ona görə güclüdür ki, işa gecənin sonuncu məcburi işidir. O tamamlananda beyin günün bitdiyini qəbul edir. Namazı yatmağa yaxın saata sürüşdürən adam isə gecəsini süni şəkildə uzadır və nəticəni səhər ödəyir.

Yayda gec işa ilə nə etmək

Yay aylarında işanın gec girməsi xüsusən uşaqlı ailələr üçün ciddi məsələdir. Praktikada tətbiq olunan bir neçə yanaşma var:

Böyüklər üçün ən sadəsi işanı gecikdirməmək — vaxt girən kimi qılıb yatmaq.
Namazı öyrənmə mərhələsində olan uşağı bu qədər gec saata qədər oyaq saxlamaq məqsədəuyğun deyil; onlarla gündüz namazları üzərində işləmək daha yaxşı nəticə verir.
Ailədə növbə qurmaq: biri uşaqlarla məşğul olarkən digəri namazını qılır, sonra yer dəyişirlər.

Rahatlıq tərəfi

Gecə namazının özünəməxsus bir çətinliyi var — bədən artıq soyumuş və sərtləşmiş olur. Gün ərzində hərəkətdə olan diz, axşam saatlarında səcdəyə gedəndə daha çox etiraz edir.

Bunun üçün mürəkkəb həll lazım deyil: səcdə və oturuş yerinin yumşaq olması, döşəmənin soyuq olmaması çox vaxt kifayət edir. Ağrı gecələr sizi narahat edəcək qədər güclüdürsə və ya yuxunuza mane olursa, bu, həkim müraciəti tələb edən bir haldır.

Konkret vəziyyətinizlə bağlı tərəddüdünüz varsa, etibar etdiyiniz din alimi ilə məsləhətləşin. Biz məhsul istehsalçısıyıq, fətva mərcii deyilik.

Yekunda

İşa günün son fərz namazıdır, amma eyni zamanda gecə ibadətinin ilk addımıdır. Vaxtının geniş olması onu asanlaşdırmır — əksinə, gecikdirməyə imkan verdiyi üçün çətinləşdirir.

Ən sadə qayda budur: işanı vaxt girəndən sonra çox saxlamayın. Bu bir addım həm gecənizin qalanını, həm də sabahkı sübhünüzü asanlaşdırır.