Namazda oxunan surələr: yeni başlayanlar üçün

Namaza yeni başlayan bir adam Fatihəni öyrənir, təkbir gətirir, ilk rükəti bitirir — və ikinci rükətdə donub qalır. Çünki Fatihədən sonra əlavə bir şey oxunmalıdır, o isə hələ heç nə bilmir.

Bu, bəlkə də başlanğıcda ən çox rast gəlinən dayanma nöqtəsidir. Adam düşünür ki, namaz qılmaq üçün əvvəlcə xeyli surə əzbərləmək lazımdır və bu fikir onu tamam yubadır.

Əslində vəziyyət daha sadədir. Aşağıda namazda nəyin oxunduğunu, hansı ardıcıllıqla öyrənməyin işlədiyini və yolda qarşıya çıxan tipik çətinlikləri topladıq. Çərçivə ümumidir; qiraətlə bağlı incə hökmlər məzhəbə görə fərqlənir.

Namazda nə oxunur

Bir rükətdə qiyam mərhələsində Quran oxunur. Bu oxunuş iki hissədən ibarətdir:

Fatihə surəsi. Namazın açılış surəsidir və demək olar bütün tətbiqlərdə hər rükətdə oxunur. Onun hökmü barədə məzhəblər arasında incə fərqlər var, amma praktikada hamı onu öyrənməklə başlayır.

Əlavə qiraət. Fatihədən sonra bir qısa surə və ya bir neçə ayə əlavə olunur. Hansı rükətlərdə bu əlavənin oxunacağı məzhəbə görə dəyişir — ümumi tətbiqdə fərz namazların ilk iki rükətində oxunur, sonrakı rükətlərdə isə yalnız Fatihə ilə kifayətlənilir.

Deməli, namaza başlamaq üçün əzbərlənməli minimum budur: Fatihə və bir qısa surə. Qalanı zamanla əlavə olunur.

Öyrənmə ardıcıllığı

Ən çox işləyən yol qısadan uzuna doğru getməkdir. Quranın son hissəsindəki surələr həm qısadır, həm də uşaqlıqdan qulaq tanışlığı var:

1. Fatihə — bunsuz namaz qurulmur, ilk addım budur.
2. İxlas — ən qısa surələrdəndir, adətən bir-iki gündə oturur.
3. Kövsər — qısadır, ritmi asan yadda qalır.
4. Nas və Fələq — qısadır və gündəlik zikrlərdə də işlədilir.
5. Əsr — yenə qısa, mənası ilə birlikdə öyrənməyə əlverişlidir.
6. Kafirun — bir az uzundur, amma təkrarlanan quruluşu var.
7. Maun, Qureyş, Fil — bu mərhələdə artıq əzbərləmə vərdişi oturmuş olur.

Bu siyahı məcburi ardıcıllıq deyil, sadəcə praktikada rahat işləyən bir marşrutdur. İki surə bilməklə də beş vaxt namaz qılmaq mümkündür — birini birinci, digərini ikinci rükətdə oxuyursunuz.

Namazın ümumi quruluşunu, rükət saylarını və şərtlərini namaz necə qılınır yazısında toplamışıq.

Səsli və səssiz oxunuş

Namazın bir hissəsində qiraət səsli, bir hissəsində səssiz olur. Ümumi mənzərə belədir:

Namaz	Ümumi tətbiq
Sübh	İlk iki rükətdə səsli
Zöhr	Səssiz
Əsr	Səssiz
Məğrib	İlk iki rükətdə səsli
İşa	İlk iki rükətdə səsli

Bu bölgü əsasən camaatla qılınan fərz namazlara aiddir. Tək qılan adam üçün qaydalar bir qədər sərbəstdir və məzhəblərin yanaşması eyni deyil.

"Səssiz" o demək deyil ki, ağzınızı tərpətmirsiniz. Ümumi izaha görə, öz qulağınızın eşidəcəyi qədər pıçıltı ilə oxumaq nəzərdə tutulur. Yeni başlayanlar çox vaxt bu detalı bilmədikləri üçün tamamilə içindən keçirir.

Əzbərləmək üçün nə işləyir

Əzbərləmə istedad məsələsi deyil, üsul məsələsidir. Bunlar praktikada nəticə verir:

• Bir gündə bir surə hədəfləməyin. Bir surəni üç günə bölmək daha davamlı çıxır.
• Səsli təkrar edin. İçinizdən oxumaq yaddaşda zəif iz buraxır.
• Bir qariyə qulaq asın. Düzgün tələffüzü qulaqdan tutmaq mətnə baxmaqdan sürətlidir.
• Gün ərzində boş anlara yerləşdirin. Yolda, növbədə, qab yuyarkən təkrar etmək ayrıca vaxt ayırmaqdan effektlidir.
• Namazın özündə işlədin. Yeni öyrəndiyiniz surəni elə həmin gün namazda oxusanız, o, çox daha möhkəm oturur.
• Mənasını da oxuyun. Nə dediyinizi bilmək həm yaddaşa, həm də diqqətə kömək edir.

Bu üsullar yalnız namaz üçün deyil; Quranla gündəlik münasibət quran hər kəs üçün eyni cür işləyir.

Hələ heç nə bilmirəmsə nə edim

Bu sual tez-tez verilir və cavabı ürəkaçandır: öyrənmə mərhələsində olan insan üçün müəyyən güzəştlər nəzərdə tutulub.

Ümumi yanaşma belədir ki, hələ Fatihəni əzbərləməmiş adam onu öyrənənə qədər bildiyi zikrlərlə namazını qılır və öyrənməyə ciddi cəhd göstərir. Bu güzəştin şərtləri və müddəti barədə məzhəblərin izahı fərqlidir, amma ortaq nöqtə birdir — namazı tamamilə tərk etmək tövsiyə edilmir.

Yəni "əzbərləyəndən sonra başlayaram" deyib təxirə salmaq lazım deyil. Praktikada bir çox insan məhz namaz qıla-qıla öyrənir, çünki gündə beş dəfə təkrar yaddaşı ən sürətli işlədən mexanizmdir.

Uşaqlara öyrədərkən

Uşaqla böyük eyni cür öyrənmir. Uşaq mətnin mənasından çox səsin ahəngini tutur, ona görə də qulaqdan öyrətmək daha yaxşı nəticə verir.

Bir neçə şey işə yarayır: qısa surələri birlikdə səsli təkrarlamaq, uşağı düzəltmək üçün namazı yarımçıq kəsməmək, əzbərlədiyi hissəni ailə qarşısında söyləməsinə imkan vermək. Tələb yox, təkrar — uşaqlarda əsas prinsip budur.

Səhv etməkdən qorxmaq

Yeni başlayanların ən böyük əngəli səhv tələffüzdən qorxmaqdır. Adam düşünür: "Səhv oxusam, namazım pozular" — və nəticədə ümumiyyətlə başlamır.

Ümumi yanaşma budur ki, bilməyərəkdən edilən tələffüz səhvləri, xüsusən öyrənmə mərhələsində olan insan üçün, ağır nəticə doğurmur. Vacib olan öyrənməyə çalışmaqdır. Bu mövzunu namazda qiraəti səhv etmək yazısında ayrıca açmışıq.

Bir şeyi də unutmayın: heç kim doğulanda bunları bilmirdi. Məsciddə qırx ildir namaz qılan adamın da bir vaxt ilk günü olub.

Tələffüzü düzəltməyin ən sadə yolu isə eşitməkdir. Öyrəndiyiniz surəni bir neçə dəfə diqqətlə dinləyin, sonra öz səsinizlə təkrar edin. Bu iki addım bir-birini əvəz etmir; yalnız yazıya baxaraq öyrənən adam çox vaxt səhv vurğu ilə əzbərləyir və sonra onu düzəltmək daha çətin olur.

Uzun surə seçəndə nə baş verir

Bəzi insanlar tez irəliləyib namazda uzun surələr oxumağa başlayır. Bu, gözəl bir istəkdir, amma iki praktik nəticəsi var.

Birincisi, qiyam uzanır. Ayaq üstə uzun dayanmaq bel və dizə yük salır, xüsusən yaşı keçmiş və ya artıq çəkisi olan insanlarda.

İkincisi, diqqət dağılır. Yarısını unutduğunuz uzun bir surəni xatırlamağa çalışmaq namazın içində zehni məşğul edir.

Bədən tərəfini asanlaşdırmaq üçün namaz yerini düzgün qurmaq işə yarayır: sərt döşəmə üzərində birbaşa qılmamaq, diz altına dəstək vermək. Ortopedik səccadələrdə süngər məhz diz nahiyəsində qalınlaşdırılıb, alın hissəsi isə düz saxlanılır ki, səcdə mövqeyi dəyişməsin — modelləri məhsullar səhifəsində görə bilərsiniz.

Konkret vəziyyətinizlə bağlı tərəddüdünüz varsa, etibar etdiyiniz din alimi ilə məsləhətləşin. Biz məhsul istehsalçısıyıq, fətva mərcii deyilik.

Yekunda

Namaza başlamaq üçün onlarla surə bilmək lazım deyil. Fatihə və bir qısa surə kifayətdir — qalanı aylar içində, təbii şəkildə əlavə olunur.

Tələsməyin, gündə bir neçə dəqiqə təkrar edin və öyrəndiyinizi dərhal namazda işlədin. Bu üç şey birlikdə gözlədiyinizdən sürətli nəticə verir.