Yaşlılarda yıxılmanın qarşısını almaq

Yaşlı bir insanın yıxılması adətən dramatik bir hadisə kimi başlamır. Gecə su içməyə qalxır, işığı yandırmır ki, ev yatanları oyatmasın, koridordakı xalçanın qatlanmış küncünə ilişir.

Bir saniyəlik hadisədir. Amma nəticəsi aylarla davam edə bilər — çünki yaşlı bədən yıxılmanı gənc bədən kimi "silkələnib keçmir".

Ən yaxşı tərəfi isə budur: yıxılmaların böyük hissəsi qabaqcadan görünə bilən şərtlərdən yaranır. Sürüşkən səth, zəif işıq, uyğunsuz ayaqqabı, zəifləmiş əzələ. Bunların hər biri düzəldilə bilər.

Yıxılma riskini artıran nədir

Riski iki qrupa ayırmaq faydalıdır: insanın özündən asılı olanlar və ətraf mühitdən asılı olanlar.

İnsandan asılı olanlar:

• Ayaq və omba əzələlərinin zəifləməsi
• Tarazlıq hissinin dəyişməsi
• Görmə problemləri — xüsusilə eynəyin köhnəlməsi
• Bir neçə dərmanın birlikdə istifadəsi (bəziləri başgicəllənmə verə bilər)
• Ayaqda keyimə və ya hissiyyat azalması
• Qan təzyiqinin ayağa qalxarkən düşməsi

Ətraf mühitdən asılı olanlar:

• Sürüşkən və ya kənarları qalxmış xalçalar
• Zəif işıqlandırma, xüsusilə koridor və pilləkəndə
• Yerdə qalan kabellər, əşyalar, oyuncaqlar
• Vanna və hamamın yaş döşəməsi
• Məhəccərsiz pilləkən
• Çox alçaq və ya çox yumşaq oturacaqlar

İkinci siyahı ilk baxışdan xırda görünür. Amma məhz orada ən asan qazanc var — çünki bir günün içində düzəldilə bilir.

Otaq-otaq yoxlama siyahısı

Bir dəfə evi yaşlı insanın gözü ilə gəzmək çox şeyi dəyişir.

Otaq	Nəyə baxmalı
Giriş və koridor	İşıq düyməsi əl çatan yerdədir? Xalça kənarları qalxıb? Ayaqqabı yerdə qalıb?
Yataq otağı	Çarpayının yanında gecə lampası var? Yataqdan yerə düşəndə ayaq nəyə basır?
Vanna otağı	Divarda tutacaq var? Döşəmədə sürüşməyən xalça? Sabun yerdə qalır?
Mətbəx	Tez-tez işlənən əşyalar əl çatan rəfdədir? Kətilə qalxmaq lazım gəlir?
Pilləkən	Hər iki tərəfdə məhəccər? Pillələrin kənarı görünür? Üstdə və altda işıq düyməsi?
Qonaq otağı	Kabellər divar boyunca yığılıb? Oturacaqlar hündür və qolçaqlıdır?

Bu siyahıdan iki-üç maddəni düzəltmək belə real fərq yaradır.

Ayaqqabı və tərlik məsələsi

Evdə geyilən tərlik gözdən qaçan, amma çox vacib bir detaldır.

Riskli variantlar: arxası açıq tərliklər, çox yumşaq və şəkilsiz ev ayaqqabıları, uzun ətəkli xalatla birlikdə geyilən hər şey, ancaq corabla gəzmək.

Uyğun variant: arxası bağlı, ayağı sabit tutan, altı sürüşməyən, dabanı alçaq və geniş.

Corabla laminat və ya kafel üzərində gəzmək evdəki ən çox yayılmış təhlükələrdən biridir. Sürüşməyən altlığı olan corablar var — sadə və ucuz bir həlldir.

Tarazlığı gücləndirən hərəkətlər

Əzələ və tarazlıq üzərində işləmək yıxılma riskini azaltmağın ən təsirli yollarındandır. Aşağıdakılar evdə, avadanlıqsız edilə bilər. Hamısını bir dayaqdan tutaraq edin — stulun arxası və ya mətbəx piştaxtası.

1. Dabana-barmağa keçid. Stulun arxasından tutub barmaq uclarında qalxın, sonra dabanlara keçin. 10 dəfə.
2. Tək ayaq üstə durmaq. Bir ayağı yerdən 10-15 sm qaldırıb 10 saniyə saxlayın. Hər ayaq üçün 3 dəfə. Vaxtı tədricən artırın.
3. Düz xətt üzərində yerimək. Bir ayağın dabanını digərinin barmaqlarına dəyərək 10 addım. Divar boyunca edin ki, əl uzatmaq mümkün olsun.
4. Stuldan qalxıb-oturmaq. Əldən kömək almadan, yavaş-yavaş. 8-10 dəfə. Bu, gündəlik həyatda ən çox işlənən hərəkətdir.
5. Yanlara addım. Divara söykənərək yan tərəfə 10 addım gedib qayıtmaq.

Gündə 10 dəqiqə kifayətdir. Amma davamlı olsun — həftədə bir dəfə yarım saat, hər gün on dəqiqədən az fayda verir.

Əgər hərəkət zamanı başgicəllənmə olursa, dərhal dayanıb oturun. Bu hal təkrarlanırsa, həkimə bildirmək lazımdır — bəzən səbəb dərman dozası və ya təzyiq olur.

Namaz vaxtı və döşəmədə hərəkət

Yaşlı insanlar üçün gün ərzində ən çox təkrarlanan "aşağı-yuxarı" hərəkəti namazdır. Beş vaxtda ən azı iyirmi dəfə səcdəyə enib qalxmaq lazım gəlir.

Burada iki risk var.

Birincisi, səccadənin sürüşməsi. Nazik səccadə laminat və ya kafel üzərində rüku və səcdə zamanı yerini dəyişə bilər. Bu, həm diqqəti dağıdır, həm də real tarazlıq riskidir. Bizim Özəl Seriya modelimizin alt hissəsi məhz bu səbəbdən sürüşməyən parçadandır.

İkincisi, sərt döşəmə. Diz sərt səthə dəyəndə insan istər-istəməz enməyi tələsdirir, bəzən özünü buraxır. Diz hissəsində qalın süngəri olan səccadə enişi yumşaldır və insana yavaş, nəzarətli hərəkət etməyə imkan verir.

Bunlarla yanaşı, bir neçə praktik məsləhət:

• Namaz yerini divarın yanında qurun ki, lazım olanda əl uzatmaq mümkün olsun
• Səcdəyə enərkən əvvəlcə əllə dəstək alın, sonra dizi endirin
• Ayağa qalxarkən tələsməyin; bir neçə saniyə dayanıb tarazlığı bərpa edin
• Ayaq üstə dayanmaq çətinləşibsə, oturaraq namaz qılmaqda problem yoxdur

Sonuncu bənd üçün ayrıca bir söz: bəzi insanlar oturaraq namaz qılmağı özlərinə "əskiklik" sayır və dözərək davam edir. Halbuki dinin ümumi ruhu insana asanlıq verir; ayaq üstə dura bilməyənin oturaraq qılması qüsur deyil. Konkret hökm barədə tərəddüdünüz varsa, etibar etdiyiniz din alimi ilə məsləhətləşin.

Yıxılma baş verdikdə nə etmək lazımdır

Tələsik qalxmağa çalışmaq ən çox edilən səhvdir.

1. Bir neçə saniyə hərəkətsiz qalın, nəfəsi bərpa edin
2. Ağrının harada olduğunu yoxlayın — xüsusilə omba, bilək və baş
3. Ciddi ağrı varsa, qalxmayın, kömək çağırın
4. Ağrı yoxdursa, yan üstə çevrilib, dörd ayaq üstə keçib, yaxınlıqdakı möhkəm bir əşyadan tutaraq yavaş qalxın
5. Baş vurulubsa və ya huşda dəyişiklik olubsa, mütləq həkimə müraciət edin

Yıxılma yüngül keçsə belə, ailəyə demək lazımdır. Təkrarlanan yıxılmalar çox vaxt altında duran bir səbəbin əlamətidir və o səbəb tapılmalıdır.

Yekun

Yıxılmanın qarşısını almaq bir tədbir deyil, bir neçə kiçik tədbirin toplamıdır: koridordakı gecə lampası, vannadakı tutacaq, arxası bağlı tərlik, gündəlik on dəqiqəlik tarazlıq hərəkətləri, sürüşməyən səccadə.

Bunların heç biri baha və ya çətin deyil. Sadəcə bir dəfə oturub evi yenidən nəzərdən keçirmək lazımdır.

Valideyniniz üçün daha təhlükəsiz və rahat namaz yeri qurmaq istəyirsinizsə, məhsul seçimlərinə baxın — ad yazma və hədiyyə qablaşdırması qiymətə daxildir, çatdırılma şərtləri isə rayonlar üçün də münasibdir.