Təhəccüd namazı necə qılınır?

Gecə saat üçdür. Adam nədənsə oyanır — su içmək üçün, uşağın səsinə, ya da sadəcə səbəbsiz. Telefona baxır: sübhə hələ iki saat var. Bir an "durub namaz qılım?" fikri keçir, sonra yorğunluq üstün gəlir və yenidən yatır.

Təhəccüd elə bu anın adıdır: yatıb oyandıqdan sonra, gecənin sakit hissəsində qılınan namaz.

Təhəccüd nədir

Təhəccüd nafilə — yəni könüllü — namazdır. Fərz deyil və qılınmaması günah sayılmır. Onu digər gecə namazlarından ayıran şey şərtidir: yatmadan əvvəl deyil, yatıb oyandıqdan sonra qılınır.

Rəvayətlərdə gecənin son hissəsində edilən ibadətin ayrıca dəyəri olduğu bildirilir. Bu, təhəccüdün əsrlər boyu davam edən bir vərdiş kimi qorunmasının səbəbidir.

Adının ətrafında bəzən qarışıqlıq olur. "Gecə namazı" ifadəsi bəzən işadan sonra qılınan bütün nafilələr üçün, bəzən isə konkret olaraq təhəccüd üçün işlədilir. Termin fərqi mühüm deyil — vaxt fərqi mühümdür.

Vaxtı necə hesablanır

Təhəccüdün vaxtı işadan sonra başlayır və sübh vaxtı girənə qədər davam edir. Ən çox seçilən hissə isə gecənin son üçdə biridir.

Bunu hesablamaq üçün astronomiya bilmək lazım deyil, sadə bölmə kifayətdir:

1. Öz şəhərinizin təqvimindən məğrib və sübh saatlarını götürün.
2. Aralarındakı müddəti hesablayın — bu, gecənin uzunluğudur.
3. Həmin müddəti üçə bölün.
4. Sübh saatından bir hissəni geri sayın. Alınan an, son üçdə birin başlanğıcıdır.

Nümunə üçün: məğrib 18:00, sübh 06:00 olsun. Gecə 12 saatdır, üçdə biri 4 saat edir. Deməli son üçdə bir 02:00-dan sübhə qədərki dövrdür.

Saatlar şəhərə və fəslə görə dəyişir; nümunə yalnız məntiqi göstərmək üçündür. Gecənin uzunluğu qışda artdığına görə həmin dövr də uzanır.

Bir qeyd: son üçdə bir tövsiyə edilən hissədir, məcburi şərt deyil. Gecənin başqa anında oyanıb qılan adamın namazı da öz yerindədir.

Neçə rükət qılınır

Təhəccüdün sabit, məcburi rükət sayı yoxdur. Ümumi tətbiq iki-iki qılmaqdır: iki rükət qılınır, salam verilir, istənilsə davam edilir.

Ən çox rast gəlinən variantlar iki, dörd və səkkiz rükətdir. Yuxarı hədd barədə fərqli görüşlər var, lakin praktik məsləhət hər yerdə eynidir — az başlamaq.

Vitrlə əlaqəsi də tez-tez soruşulur. Gecə oyanacağına əmin olan adam vitri təhəccüddən sonraya saxlaya bilər; əmin olmayan isə yatmadan əvvəl qılır. Vitrin hökmü və rükət sayı barədə məzhəb fərqlərini vitr namazı nədir yazısında yazmışıq.

Necə qılınır

Təhəccüdün hərəkət ardıcıllığı adi iki rükətli namazlardan fərqlənmir: niyyət, təkbir, qiyam, rüku, qövmə, iki səcdə, sonra ikinci rükət, son oturuş və salam.

Fərq daha çox məzmundadır:

• Qiraət uzun tutula bilər. Gecə namazının klassik xüsusiyyəti budur — tələsmədən oxumaq.
• Səs. Evdəkiləri oyatmayacaq qədər alçaq səslə oxumaq geniş yayılmış tətbiqdir.
• Dua. Səcdədə və namazdan sonra dua etmək üçün gecə xüsusi bir vaxt sayılır.

Oxunacaq surələr və əlavə dualar barədə təfərrüatlar məzhəbə və fərdi adətə görə dəyişir; verilən çərçivə ümumidir.

Tez-tez verilən iki sual

Yatmadan qılsam təhəccüd sayılırmı? Geniş yayılmış anlayışa görə təhəccüdün fərqləndirici şərti yatıb oyanmaqdır. Yatmadan qılınan namaz da nafilədir və öz yerində dəyərlidir, sadəcə adı fərqlidir.

Hər gecə qılmaq şərtdirmi? Xeyr. Təhəccüd könüllü ibadətdir; həftədə bir və ya iki gecə qılan adam da bu vərdişin içindədir. Burada ölçü tezlik yox, davamlılıqdır.

Oyanmaq: əsl çətinlik

Təhəccüdlə bağlı yazıların çoxu "necə qılınır" sualına cavab verir, halbuki əsl çətinlik "necə oyanmalı" sualındadır. Praktikada işləyən bir neçə şey var:

• Yatma saatını irəli çəkin. Təhəccüd gec yatan adam üçün demək olar ki, mümkün deyil. Bir saat erkən yatmaq, bir saat erkən oyanmağı mümkün edir.
• İşanı gecikdirməyin. Gecənin quruluşu elə işadan başlayır; bu barədə işa namazı və gecə ibadəti yazısına baxa bilərsiniz.
• Zəngi otağın o biri başına qoyun. Yatağın yanındakı telefon yuxulu halda susdurulur və səhər yadda qalmır.
• Öz təbii oyanma anınızı istifadə edin. Çox adam gecə onsuz da bir dəfə oyanır. Həmin anı dəyərləndirmək, süni olaraq zəng qurmaqdan qat-qat asan gəlir.
• Səhər yuxusunu planlaşdırın. Sübhdən sonra qısa müddət yatmaq bir çox adam üçün bu rejimi davamlı edir.
• Az, amma davamlı. Həftədə bir gecə iki rükət, bir həftə hər gecə səkkiz rükət qılıb sonra tamamilə dayanmaqdan yaxşıdır.

Kimlər üçün tələsməmək lazımdır

Təhəccüd könüllü ibadətdir və onun gündəlik həyatı pozması nəzərdə tutulmur. Bir neçə hal var ki, orada təmkinli olmaq lazımdır:

• Yuxusuzluq problemi olan və ya bununla bağlı müalicə alan insanlar. Yuxu rejimi tibbi məsələyə çevriləndə dəyişikliyi həkimlə danışmaq lazımdır.
• Səhər avtomobil sürən, texnika ilə işləyən insanlar. Yuxusuz qalmaq burada birbaşa təhlükə yarada bilər.
• Hamiləlik, ağır xəstəlik və ya bərpa dövründə olanlar.
• Fərz namazlarını hələ oturtmamış adam. Ardıcıllıq bunu tələb edir: əvvəl beş vaxt, sonra nafilələr.

Fərzlə nafilə arasında sıralama qarışanda nəticə adətən hər ikisinin zəifləməsi olur.

Vərdişi necə qurmaq

Təhəccüdə başlayan insanların çoxu ilk həftədə çox şey götürür və ikinci həftədə dayanır. Bunun qarşısını alan yanaşma sadədir:

Birinci ay: həftədə bir gecə, iki rükət. Yalnız bu. İkinci ay: həftədə iki gecə. Üçüncü ay: rejim özü formalaşmağa başlayır və rükət sayını artırmaq təbii gəlir.

Bu yavaş görünə bilər, amma iki ay sonra hələ də davam edən adam, birinci həftədə çox qılıb dayanandan qat-qat irəlidədir.

Bir şeyi də əvvəlcədən bilmək faydalıdır: qılına bilməyən gecələr mütləq olacaq. Xəstəlik, səfər, uşağın narahatlığı, çox ağır iş günü. Belə gecələrdən sonra "artıq pozuldu" deyib tamamilə dayanmaq ən çox rast gəlinən sonluqdur. Halbuki nafilə ibadətdə qırılan zənciri bərpa etmək asandır — sadəcə növbəti gecə davam etmək kifayətdir.

Rahatlıq tərəfi

Gecə bədən ən sərt vəziyyətdə olur. Yataqdan yenicə qalxmış diz və bel üçün soyuq döşəmədə səcdəyə getmək gündüzdən daha çətindir.

Bir neçə sadə şey fərq yaradır: namaz yerini əvvəlcədən hazır saxlamaq, döşəmə ilə diz arasında yumşaq bir qat olması, otağın çox soyuq olmaması. Bizim ortopedik səccadələrdə süngər qalınlığı məhz bu təmas nöqtələri nəzərə alınaraq seçilib; variantlara məhsullar səhifəsindən baxa bilərsiniz. Ağrı gecə sizi oyadacaq qədər güclüdürsə, bu, ayrıca diqqət tələb edir — belə halda həkimə müraciət etmək lazımdır.

Konkret vəziyyətinizlə bağlı tərəddüdünüz varsa, etibar etdiyiniz din alimi ilə məsləhətləşin. Biz məhsul istehsalçısıyıq, fətva mərcii deyilik.

Yekunda

Təhəccüd rükət sayı ilə deyil, davamlılığı ilə ölçülən bir namazdır. Gecədə iki rükət qılıb aylarla davam edən adam, bir həftə çox qılıb sonra tamamilə dayanandan daha irəlidədir.

Başlamağın ən sadə yolu iddiasız bir qərardır: bu həftə bir gecə, iki rükət. Qalanı zamanla öz-özünə gəlir.