İbadətdə davamlılıq: az, amma daimi

Bir tanışımız Ramazan bitəndən sonra belə demişdi: "Ayın içində gündə iki cüz oxuyurdum. İndi iki həftədir Quranı əlimə almamışam."

Bu, çox tanış bir haldır. İnsan bir dövrdə həvəslə çox iş görür, sonra o həvəs sönür və geriyə heç nə qalmır. Sanki əvvəlki səy də silinir.

Halbuki məsələ həvəsin sönməsində deyil. Məsələ ondadır ki, qurulan sistem yalnız yüksək həvəslə işləyirdi. Həvəs təbii olaraq enəndə isə sistemin ayaqda qalması üçün heç nə qalmadı.

Az və daimi olanın üstünlüyü

Rəvayətlərdə bildirilir ki, əməlin azı da olsa davamlı olanı daha çox dəyər daşıyır. Bu, ilk baxışdan qəribə səslənə bilər — məntiqən çox etmək az etməkdən yaxşı olmalıdır.

Amma davamlılığın gücü riyaziyyatda deyil. Davamlı əməl insanın xarakterini dəyişir. Bir dəfə edilən böyük iş bir hadisə olaraq qalır; hər gün edilən kiçik iş isə insanın kim olduğunun bir hissəsinə çevrilir.

Bir də praktik tərəfi var: kiçik əməl kəsilməyə davamlıdır. Xəstələnəndə, səfərə çıxanda, işlər ağırlaşanda gündə beş dəqiqəlik bir şeyi saxlamaq mümkündür. Gündə iki saatlıq bir şeyi isə saxlamaq mümkün olmur — və bir dəfə kəsiləndə geri qayıtmaq çətinləşir.

Böyük hədəf niyə dağılır

Böyük hədəflərin dağılmasının bir neçə konkret səbəbi var:

1. Həvəsin ömrü qısadır. Yeni bir qərar verəndə insanda güclü enerji olur. Bu enerji bir-iki həftə davam edir, sonra normal səviyyəyə enir. Plan yalnız o yüksək səviyyəyə görə qurulubsa, enişlə birlikdə dağılır.
2. Bir gün buraxmaq "hər şey bitdi" hissi yaradır. Kamil bir seriya qurmuşsunuzsa, bir gün pozulanda motivasiya birdən çökür.
3. Vaxt real deyil. Gündə iki saat ibadət üçün ayırmaq planlaşdırılanda çox vaxt bu iki saat həyatın harasından çıxacağı düşünülmür.
4. Ölçü yoxdur. "Daha çox ibadət edəcəyəm" cümləsi ölçülə bilmədiyi üçün heç vaxt nə tamamlanmış, nə də pozulmuş sayılmır.

Aşağı həddi təyin edin

Ən çox işə yarayan üsul budur: özünüz üçün "ən pis gündə də edəcəyim minimum" təyin edin.

Bu minimum utandırıcı dərəcədə kiçik olmalıdır. Məsələn:

• Gündə bir səhifə Quran
• Namazdan sonra üç dəfə istiğfar
• Gündə bir dəfə, iki cümləlik şüurlu dua
• Həftədə bir nafilə namazı

Sual belə olmalıdır: "Xəstə olsam, gecə saat birdə evə gəlsəm, uşaq ağlasa — bunu yenə edərəmmi?" Cavab "bəli"dirsə, minimum düzgündür.

Sonrası isə asandır. Yaxşı günlərdə minimumun üstünə çıxırsınız. Pis günlərdə isə minimumu edirsiniz və zəncir qırılmır.

Davamlılığın əsl mənası hər gün eyni miqdarı etmək deyil. Əsl mənası — heç bir gün tam sıfıra düşməməkdir.

Vaxta yox, ana bağlayın

"Axşam vaxt tapanda edərəm" cümləsi vərdiş qurmur, çünki "vaxt tapmaq" heç vaxt konkret bir an deyil.

Bunun əvəzinə əməli artıq mövcud olan bir ana bağlayın:

Yeni əməl	Bağlandığı an
Bir səhifə Quran	Sübh namazından dərhal sonra
Qısa zikr	Səccadəni qatlamazdan əvvəl
Dua siyahısı	Yatmazdan əvvəl işığı söndürəndə
Sədəqə	Səhər telefonu ilk dəfə açanda

Artıq mövcud olan ana bağlanan əməl yaddaşa yüklənmir. Onu xatırlamağa ehtiyac qalmır, çünki əvvəlki hərəkət onu özü çağırır.

Fiziki maneələri aradan qaldırın

Bəzən davamlılığın qarşısını mənəvi deyil, tamamilə maddi şeylər alır.

Səccadə şkafın dərinliyindədirsə, onu çıxarmaq kiçik bir maneədir — amma yorğun adamda o kiçik maneə qərarı dəyişməyə bəs edir. Döşəmə soyuqdursa, namaz vaxtı gələndə insan istər-istəməz gecikdirir. Diz ağrıyırsa, nafilə namazları ilk olaraq siyahıdan düşür.

Ona görə də ibadət guşəsini hazır saxlamaq göründüyündən vacibdir:

• Səccadə həmişə açıq və ya asanlıqla çatılan yerdə olsun
• Qibləni əvvəlcədən müəyyən edin ki, hər dəfə düşünməyəsiniz
• Soyuq döşəmədə birbaşa namaz qılmayın
• Diz ağrısı varsa, dizə dəstək verən bir səth istifadə edin

Bu son maddə bizim işimizin əsasıdır. Ortopedik səccadələrimizdə qalın süngər məhz diz hissəsindədir — alın hissəsi düz saxlanılır, ona görə səcdə mövqeyi dəyişmir. Uzun namazlarda və nafilələrdə fərq ən çox burada hiss olunur. Digər istifadəçilərin təcrübəsini rəylər səhifəsində oxuya bilərsiniz.

Ağrı gündəlik həyatınıza da mane olursa, bu, artıq səccadə məsələsi deyil — həkimə müraciət etmək lazımdır.

Kəsiləndə nə etməli

Bir gün, bir həftə və ya bir ay buraxmaq olur. Bu, hər kəsin başına gəlir.

Burada ən təhlükəli reaksiya özünü mühakimə etməkdir. Çünki günahkarlıq hissi qayıtmağı asanlaşdırmır, əksinə — insanı mövzudan uzaqlaşdırır.

İşə yarayan yanaşma sadədir:

1. Nə qədər keçdiyini hesablamayın. "Qırx gündür qılmıram" fikri qayıtmağı ağırlaşdırır.
2. Növbəti addımı kiçildin. Kəsilmədən əvvəlki səviyyəyə birdən qayıtmağa çalışmayın. Minimumdan başlayın.
3. Qəza borcu varsa, plan qurun. Onu bir dəfəyə bağlamağa çalışmaq əvəzinə, gündə bir-iki namaz kimi paylaşdırın. Bu barədə qəza namazı haqqında yazısında ətraflı danışmışıq.
4. Bugünkü namazı sabaha saxlamayın. Keçmişi bağlamaq üçün bugünkünü qurban vermək ən çox yayılmış səhvdir.

Ölçmək, amma yarışa çevirməmək

Kiçik bir qeyd dəftəri və ya telefonda sadə bir cədvəl davamlılığı gözlə görünən edir. Gündə bir işarə qoymaq motivasiyanı saxlayır.

Amma bir şərtlə: bu, rəqəm yarışına çevrilməməlidir. Məqsəd sayı artırmaq deyil, kəsilməni görmək və vaxtında qayıtmaqdır. Rəqəm ön plana keçəndə əməlin özü arxa plana düşür.

Ailə ilə birlikdə

Davamlılığı tək saxlamaq həmişə çətindir. Evdə bir və ya iki nəfər eyni vərdişi paylaşırsa, ikisi də daha uzun davam edir.

Bunu böyük bir sistemə çevirmək lazım deyil. Həftədə bir dəfə ailəcə birlikdə namaz qılmaq, uşaqla birlikdə qısa dua etmək kifayətdir. Uşaqlar üçün ayrıca yanaşma barədə uşağa dua və zikr öyrətmək yazısına baxa bilərsiniz.

Yekun

İbadətdə davamlılıq gücün yox, quruluşun məsələsidir:

• ən pis gündə də edə biləcəyiniz bir minimum təyin edin;
• əməli mövcud bir ana bağlayın, "vaxt tapmağa" güvənməyin;
• fiziki maneələri əvvəlcədən aradan qaldırın;
• kəsiləndə özünüzü mühakimə etmədən, kiçikdən qayıdın.

Az, amma daimi olan yol uzunmüddətli baxışda hər zaman qalib gəlir.

Konkret vəziyyətinizlə bağlı tərəddüdünüz varsa, etibar etdiyiniz din alimi ilə məsləhətləşin. Biz məhsul istehsalçısıyıq, fətva mərcii deyilik.

Suallarınız üçün WhatsApp: 050 429 18 36.