Təkərli kürsüdə namaz qılmaq

Keçən ay bizə bir oğlan yazmışdı. Atası bel əməliyyatından sonra təkərli kürsüyə bağlanıb və evdə demək olar ki, danışmır. Səbəbini soruşanda atası bircə cümlə demişdi: "Mən artıq namaz qıla bilmirəm."

Oğlan soruşurdu ki, bunu atasına necə izah etsin. Çünki əslində məsələ tam əksinədir — namaz insandan bacardığından artığını istəmir.

Bu, bizə ən çox toxunan suallardan biridir. Ona görə də mövzunu sakit, aydın və mümkün qədər praktik şəkildə açmaq istəyirik.

Əsas prinsip: namaz gücə görə qılınır

Dinin bu sahədəki ümumi prinsipi çox aydındır: insan namazı bacardığı formada qılır. Ayaq üstə dura bilməyən oturur, otura bilməyən uzanaraq qılır, hərəkət edə bilməyən göz və qəlblə davam edir.

Yəni namaz düşmür. Sadəcə forması dəyişir.

Burada iki məqamı ayırmaq vacibdir:

• Namazın özü — niyyət, təkbir, qiraət, rüku, səcdə, qədə, salam.
• Bunların yerinə yetirilmə forması — ayaq üstə, oturaraq, ima ilə.

Üzr olduqda ikincisi dəyişir, birincisi qalır. Bu, bir güzəşt deyil, dinin öz quruluşunun bir hissəsidir.

Kürsüdə namaz necə qılınır

Aşağıdakı çərçivə ümumidir. Detallarda məzhəblər arasında incə fərqlər var və hər insanın fiziki vəziyyəti fərqlidir. Ona görə bunu bir "son söz" kimi deyil, ümumi bir istiqamət kimi oxuyun.

1. Niyyət və təkbir. Kürsüdə oturmuş halda niyyət edilir, əllər qaldırılaraq təkbir gətirilir. Əl bağlama qaydası hər kəsin öz məzhəbinə görədir — bu barədə ayrıca yazımız var.
2. Qiyam. Ayaq üstə dura bilməyən üçün oturuş qiyamın yerini tutur. Bir müddət dayana bilən insan isə imkanı olduğu qədər ayaq üstə durur, sonra oturur.
3. Rüku. Bel ilə əyilə bilmirsə, başla və bədənin yuxarı hissəsi ilə azca öndə əyilir.
4. Səcdə. Səcdə üçün rükudan daha çox əyilir. Buradakı əsas qayda budur: səcdə üçün edilən əyilmə rükudan aydın şəkildə dərin olmalıdır ki, ikisi bir-birindən seçilsin.
5. Qədə və salam. Onsuz da oturuş vəziyyətində olduğu üçün bu hissə dəyişmir.

Alnın altına bir şey qaldırmaq lazımdırmı

Çox rast gəlinən yanlış təsəvvür budur ki, oturaraq namaz qılan adam alnını dəyməsi üçün qarşısına yastıq, kitab və ya masa qoymalıdır.

Əksər fiqh yanaşmalarında bu, tövsiyə olunmur. Səbəbi sadədir: səcdə ya öz şəklində alın yerə dəyməklə olur, ya da ima ilə. Alnın dəyməsi üçün nəyisə süni şəkildə qaldırmaq üçüncü bir forma yaradır və bu, ümumiyyətlə lazım sayılmır. Ancaq burada da yanaşmalarda fərqlər var — ailənizdə belə bir vərdiş formalaşıbsa, bunu mübahisəyə çevirmək əvəzinə bir din xadimindən soruşmaq daha faydalıdır.

Cəfəri məzhəbində isə səcdə üçün alnın toxunduğu şeyin cinsi ilə bağlı ayrıca qaydalar var və oturaraq namaz qılan şəxs üçün də bu qaydalar nəzərə alınır.

Qiblə və kürsünün yerləşdirilməsi

Təkərli kürsüdə diqqət ediləsi ən praktik məsələ budur: kürsü namaz boyu yerini dəyişməməlidir.

• Əyləc mütləq bağlanmalıdır. Rüku və səcdə üçün öndə əyiləndə çəki mərkəzi irəli sürüşür.
• Kürsü qibləyə yönəldilir. Qiblə istiqamətini dəqiqləşdirmək üçün telefondakı kompas tətbiqləri işə yarayır; məsciddə isə səflərə baxmaq kifayətdir.
• Ayaqaltı hissə (footrest) sabit olsun. Boşluqda asılı qalan ayaq həm ağrı, həm də diqqət dağınıqlığı yaradır.

Xalçanın üstündə təkər sürüşürsə, kürsünün arxa hissəsinə divar dayağı vermək ən sadə həlldir.

Təkərlərin təmizliyi məsələsi

Bu, ən çox narahatlıq yaradan, amma ən asan həll olunan məsələdir.

Çöldə istifadə olunan təkərli kürsü ilə otağa girmək, xüsusən də namaz qılınan yerə keçmək bir çox insanı narahat edir. Praktik həllər var:

• Evdə istifadə üçün ayrıca bir kürsü saxlamaq — imkan varsa, ən rahat yoldur.
• Girişdə təkərləri nəm dəsmalla silmək. Bir dəqiqəlik işdir və problemi tamamilə həll edir.
• Namaz yerinə enli bir örtük sərmək və kürsünü onun üzərində saxlamaq.

Burada bir incə məqam var: namaz qılınan yerin təmiz olması şərtdir, amma bu şərt vəsvəsəyə çevrilməməlidir. Gözlə görünən bir çirk yoxdursa, "bəlkə var" düşüncəsi ilə namazı təxirə salmaq lazım deyil.

Dəstəmaz ala bilməyənlər üçün

Təkərli kürsü istifadə edən bir çox insan üçün əsl çətinlik namaz deyil, dəstəmazdır. Hamama keçid, su ilə təmas, kömək gözləmək — bunlar günə neçə dəfə təkrarlanan yorucu bir prosesə çevrilir.

Belə hallarda təyəmmüm bir çıxış yolu ola bilər. Onun şərtləri, necə edildiyi və hansı hallarda keçərli sayıldığı barədə təyəmmüm haqqında yazımızda daha ətraflı yazmışıq. Xəstəlik səbəbindən su istifadəsi zərərlidirsə, bu, təyəmmümü mümkün edən hallardan biri kimi qəbul edilir — amma konkret vəziyyətin qiymətləndirilməsini bir mütəxəssisə buraxmaq daha doğrudur.

Məscidə getmək

Çox adam kürsüdə olduğu üçün məscidə getməkdən çəkinir. Səbəb çox vaxt dini deyil — utanmaq, "camaatı narahat edərəm" düşüncəsi, giriş pilləkənləri.

Bir neçə şey işi asanlaşdırır:

• Məscidə əvvəlcədən zəng edib pandus və əlçatan giriş barədə soruşmaq.
• Səfin kənar hissəsində yer tutmaq — həm giriş-çıxış rahat olur, həm də camaatın hərəkətinə mane olmur.
• Namazdan bir neçə dəqiqə əvvəl gəlmək, izdihamdan qabaq yerləşmək.

Camaat namazında iştirak edən şəxs kürsüdə olduğu halda da səfin bir parçasıdır. Bunu ayrı bir şey kimi görməyə ehtiyac yoxdur.

Yaxınların rolu

Təcrübəmizdə ən çox rast gəldiyimiz mənzərə budur: xəstənin özü utanır, ailə isə nə deyəcəyini bilmir.

Bir neçə şey həqiqətən kömək edir:

• Namazı hadisəyə çevirməmək. "Get namazını qıl" demək əvəzinə otağı hazırlamaq, kürsünü qibləyə çevirmək kifayətdir.
• Müqayisə etməmək. "Əvvəllər necə qılırdın" cümləsi heç kimə fayda vermir.
• Otağı sabitləşdirmək. Həmişə eyni yer, eyni istiqamət, əlin altında bir örtük — vərdiş ağrının yarısını aparır.

Evdə yaşlı və ya xəstə biri varsa, yaşlı valideynlər üçün namaz şəraiti mövzusunda yazdıqlarımız da işinizə yaraya bilər.

Yerdə oturaraq qılanlar üçün qısa qeyd

Bəzi insanlar kürsüdə deyil, yerdə oturaraq — diz üstə və ya bardaş qurub — namaz qılmağa üstünlük verir. Bu halda əsas yük diz qapağına və topuğa düşür və sərt döşəmədə bu yük qısa müddətdə hiss olunur.

Belə hallarda diz hissəsi qalınlaşdırılmış səccadə real fərq yaradır: təzyiq yayılır, ayaq daha gec keyiyir. Modellərimizə baxa bilərsiniz — Klassik 45 ₼, Premium 65 ₼, dizdə 8 sm süngəri olan Özəl Seriya isə 85 ₼-dir.

Amma təkərli kürsüdə namaz qılan şəxs üçün bu, ehtiyac deyil. Doğru olanı satmaq deyil, işə yarayanı demək istəyirik.

Yekun

Təkərli kürsü namazın qarşısında maneə deyil. Namaz oturaraq da, ima ilə də qılınır və bu formanın "yarımçıq" olduğunu düşünmək üçün heç bir əsas yoxdur.

Diqqət ediləsi əsas məqamlar:

Məsələ	Praktik həll
Kürsünün hərəkəti	Əyləci bağlamaq, divara dayaq vermək
Rüku və səcdə fərqi	Səcdə üçün daha dərin əyilmək
Təkər təmizliyi	Girişdə silmək və ya ayrıca kürsü
Dəstəmaz çətinliyi	Şərtləri uyğun gəlirsə təyəmmüm
Məscid	Səfin kənarında yer, əvvəlcədən gəlmək

Konkret vəziyyətinizlə bağlı tərəddüdünüz varsa, etibar etdiyiniz din alimi ilə məsləhətləşin. Biz məhsul istehsalçısıyıq, fətva mərcii deyilik.

Digər suallara tez-tez verilən suallar səhifəsindən və ya bloqumuzdan baxa bilərsiniz.