Osteoartrit (oynaq aşınması) və gündəlik həyat

Səhər yataqdan qalxırsınız, ilk addımı atmaq istəyirsiniz — diz sanki kilidlənib. Bir-iki dəqiqə otaqda gəzirsiniz, sərtlik yavaş-yavaş açılır və gün nisbətən normal keçir. Amma axşam uzun müddət oturandan sonra ayağa qalxanda eyni hiss təzədən qayıdır.

Bu mənzərə tanışdırsa, çox güman ki, söhbət osteoartritdən — xalq arasında "oynaq aşınması" deyilən vəziyyətdən gedir. Azərbaycanda bunu çox vaxt sadəcə "duz yığılıb" və ya "yaş öz işini görür" deyə keçirlər. Halbuki bu, yaşla gələn qaçılmaz bir cəza deyil; idarə oluna bilən, gündəlik vərdişlərlə yüngülləşdirilə bilən bir vəziyyətdir.

Aşağıda həkim əvəzi bir mətn yoxdur. Sadəcə oynaq aşınması ilə yaşayan insanların gündəlik həyatını asanlaşdıran praktik yanaşmalar var.

Oynaq aşınması nə deməkdir

Oynaqlarımızın sümük uclarında qığırdaq adlanan hamar, sürüşkən bir təbəqə var. O, sümüklərin bir-birinə sürtünməsinin qarşısını alır və zərbələri sönümləndirir — maşındakı amortizator kimi.

İllər keçdikcə, artıq çəki, təkrarlanan yük və ya keçmiş zədələr səbəbindən bu təbəqə nazilir. Nazildikcə sümüklər arasındakı "yastıq" azalır, hərəkət zamanı sürtünmə və qıcıqlanma artır. Nəticədə ağrı, sərtlik və bəzən şişkinlik yaranır.

Ən çox təsirlənən oynaqlar bunlardır:

Diz — bədən çəkisinin əsas hissəsini daşıyır
Omba (bud-çanaq) — yeriyiş və oturuşa birbaşa təsir edir
Onurğa oynaqları — bel və boyun nahiyəsində
Əl barmaqları — xüsusilə əllə çox işləyənlərdə

Diz bu siyahıda birinci gəlir və bunun səbəbi sadədir: hər addımda diz bədən çəkisindən qat-qat artıq yük götürür. Pilləkən qalxanda isə bu yük daha da böyüyür.

Səhər sərtliyi niyə olur

Yuxu zamanı oynaq uzun müddət hərəkətsiz qalır. Oynağı yağlayan maye qatılaşır, ətrafdakı toxumalar bir qədər "yapışır". Ayağa qalxanda ilk hərəkətlər bu sistemi yenidən işə salır.

Osteoartritdə səhər sərtliyi adətən qısa müddətli olur — bir neçə dəqiqə hərəkətdən sonra açılır. Əgər sərtlik yarım saatdan çox davam edirsə, oynaqlar qızarıb şişirsə, bu, fərqli bir vəziyyətin əlaməti ola bilər və mütləq həkimə göstərilməlidir.

Ümumi qayda: aşınma ağrısı hərəkətlə artır, istirahətlə azalır. İltihabi vəziyyətlərdə isə bunun tam əksi olur.

Gündəlik həyatda ən çətin anlar

Oynaq aşınması ilə yaşayan insanlar üçün günün müəyyən anları digərlərindən daha çətin keçir. Onları qabaqcadan bilmək yarısı həll deməkdir.

Pilləkən enmək. Çox insan təəccüblənir ki, enmək qalxmaqdan daha ağrılı olur. Enərkən diz əyilmiş vəziyyətdə bədən çəkisini yavaş-yavaş buraxır və bu, oynağa daha çox yük salır. Məsləhət: enərkən məhəccərdən tutun və pilləni bir-bir, ağrımayan ayağı öndə saxlayaraq enin.

Alçaq oturacaqdan qalxmaq. Alçaq divan, taburet və ya döşəmədən qalxmaq diz üçün ən ağır hərəkətlərdən biridir. Evdə qolçaqlı, bir qədər hündür kreslo olması gündəlik həyatı ciddi şəkildə asanlaşdırır.

Uzun müddət eyni vəziyyətdə qalmaq. Bir saat oturmaq, sonra qalxıb "kilidlənmək" — tanış mənzərədir. Həlli sadədir: hər 30-40 dəqiqədən bir qalxıb bir-iki dəqiqə gəzmək.

Döşəmədə oturmaq və qalxmaq. Bizim məişətdə çox rast gəlinir — süfrə başında, qonaqlıqda, namazda. Diz burada tam əyilmiş vəziyyətdə qalır və bu, ən çox ağrı verən mövqelərdən biridir.

Evdə edilə bilən sadə düzəlişlər

Böyük dəyişikliklərə ehtiyac yoxdur. Kiçik düzəlişlər gündəlik ağrı yükünü nəzərəçarpacaq dərəcədə azaldır.

Problem	Sadə həll
Alçaq oturacaqdan qalxmaq çətindir	Oturacağın hündürlüyünü artırın, qolçaqlı kreslo seçin
Vanna otağında sürüşmə riski	Sürüşməyən xalça, divara tutacaq
Uzun müddət ayaq üstə mətbəxdə durmaq	Yumşaq mətbəx xalçası, bir ayağı alçaq kətilə qoymaq
Sərt döşəmədə diz üstə iş	Diz altına yumşaq dəstək
Ağır alış-veriş torbası	Yükü iki əl arasında bölmək, təkərli çanta

Ayaqqabı da ayrıca mövzudur. Yumşaq altlıqlı, dabanı alçaq və ayağı yaxşı tutan ayaqqabı hər addımda dizə düşən zərbəni azaldır. Evdə tərlik geyməyi sevirsinizsə, arxası açıq olanlardan çox, ayağı sabit saxlayanları seçin.

Namaz və səcdə məsələsi

Bu, bizə ən çox gələn suallardan biridir. Oynaq aşınması olan insan gündə beş dəfə səcdəyə gedir və hər dəfə diz sərt döşəməyə dəyir. Vaxt keçdikcə insan namazı tez qurtarmağa çalışır, çünki diqqəti duada yox, ağrıdadır.

Burada iki şey kömək edir.

Birincisi, hərəkətin özünü yumşaltmaq. Səcdəyə gedərkən birbaşa dizin üstünə düşmək yerinə əvvəlcə əllə dəstək alıb yavaş enmək oynağa düşən ani zərbəni azaldır. Qalxarkən də eyni məntiq işləyir.

İkincisi, dizin altındakı səthi dəyişmək. Adi səccadə bir-iki millimetr qalınlığındadır — laminat və ya kafel döşəmənin sərtliyini demək olar ki, keçirmir. Ortopedik səccadədə isə diz hissəsində yaddaşlı visko süngər olur və bu süngər dizin altında yayılaraq təzyiqi bir nöqtəyə yığmır, geniş sahəyə paylayır.

Bizim Klassik modelimizdə diz hissəsində 5 sm süngər var. Özəl Seriyada isə süngər səccadənin hər yerindədir və diz hissəsində 8 sm-ə çatır — döşəmədə uzun müddət qalmaq çətin olanlar üçün nəzərdə tutulub.

Dini tərəfi ilə bağlı tərəddüdünüz varsa, ortopedik səccadə istifadə etmək günahdırmı yazımızda mövzunu ayrıca açmışıq.

Hərəkət, çəki və istirahət balansı

Oynaq aşınmasında ən çox edilən səhv budur: ağrıdan qorxub hərəkəti tamamilə dayandırmaq.

Halbuki oynağı ətrafdakı əzələlər saxlayır. Əzələ zəiflədikcə yük birbaşa oynağın üzərinə düşür və vəziyyət daha da çətinləşir. Tam hərəkətsizlik uzunmüddətli perspektivdə kömək etmir.

Digər tərəfdən, ağrılı oynağı zorlamaq da doğru deyil. Balans belədir:

Yumşaq, davamlı hərəkət — gündəlik gəzinti, üzgüçülük, velosiped
Oynağa zərbə salmayan formalar — qaçış, tullanma, dərin çömbəlmə əvəzinə
Ağrı siqnalına hörmət — hərəkət zamanı yüngül narahatlıq normaldır, kəskin ağrı isə "dayan" deməkdir
İstirahət günləri — hər gün eyni yükü vermək lazım deyil

Çəki məsələsi də burada dayanır. Diz oynağına düşən yük bədən çəkisi ilə birbaşa bağlıdır. Hər kiloqram azalma dizin gündəlik iş yükünü azaldır — və bu, dərmansız edilə bilən ən təsirli addımlardan biridir.

Nə vaxt həkimə müraciət etmək lazımdır

Yuxarıdakıların hamısı gündəlik rahatlığa aiddir. Aşağıdakı hallarda isə özbaşına idarə etməyə çalışmaq düzgün deyil:

Ağrı gecələr yuxudan oyadırsa
Oynaq şişib, qızarıb, toxunanda istidirsə
Diz "boşalırsa" və ya birdən kilidlənib açılmırsa
Ağrı bir neçə həftədir azalmır, əksinə güclənir
Yeriyiş nəzərəçarpacaq dərəcədə dəyişibsə

Bunlar ortoped-travmatoloqa müraciət üçün aydın səbəblərdir. Erkən müraciət sonrakı seçimləri daha rahat edir.

Yekun

Osteoartrit "yaşın hökmü" deyil — gündəlik həyatın necə qurulduğuna həssas olan bir vəziyyətdir. Oturacağın hündürlüyü, ayaqqabının altlığı, dizin altındakı səth, gün ərzində nə qədər tərpəndiyiniz — bunların hamısı toplanaraq ya ağrını artırır, ya azaldır.

İbadət anlarında dizinizə düşən yükü azaltmaq istəyirsinizsə, model və ölçü seçimlərinə baxa və ya WhatsApp-dan 050 429 18 36 nömrəsinə yazıb sizin üçün hansı variantın uyğun olduğunu soruşa bilərsiniz.