İstiğfarın mənası və gündəlik faydası

Bir tanışımız belə demişdi: "İstiğfar edirəm, amma bir həftə sonra eyni şeyi yenə edirəm. Onda mənim istiğfarımın nə mənası var? Bəlkə heç deməyim daha yaxşıdır — yalançı olmuram heç olmasa."

Bu cümlədə səmimi bir narahatlıq var və çoxları eyni yerdə ilişib qalır. Bu yazının böyük hissəsi elə həmin suala cavabdır. Amma əvvəlcə sözün özünə baxaq, çünki istiğfar çox vaxt yanlış başa düşülür — sadəcə "bağışlanma diləmək" kimi deyil, ondan bir az genişdir.

Sözün mənası

"İstiğfar" ərəbcə "ğafərə" kökündəndir. Bu kökün əsas mənası örtmək, üstünü qapamaqdır. Döyüşçünün başına geydiyi dəbilqə də eyni kökdəndir — başı örtüb qoruyan şey.

Deməli istiğfar sadəcə "cəzamı ləğv et" demək deyil. Daha çox belədir: "Ya Rəbb, mənim səhvimin üstünü ört, məni onun nəticələrindən qoru."

Bu fərq vacibdir. Çünki birinci məna hüquqi, ikinci məna isə münasibətə aiddir. İstiğfar edən adam məhkəmədə vəkil axtarmır; bir münasibəti bərpa edir.

İstiğfar və tövbə eyni şeydirmi

Gündəlik dildə ikisi bir-birinin yerinə işlədilir və bunda böyük problem yoxdur. Amma texniki olaraq aralarında fərq var:

İstiğfar — dil ilə bağışlanma diləmək; sözlə edilən müraciət
Tövbə — geri dönmək; niyyət, peşmanlıq və davranış dəyişikliyi ilə birlikdə

Yəni istiğfar tövbənin bir hissəsidir, tövbə isə daha bütöv bir hərəkətdir. Alimlərin ənənəvi izahına görə tövbənin təxminən belə bir quruluşu var:

Etdiyindən peşman olmaq
Onu dərhal tərk etmək
Bir daha qayıtmamağa qərar vermək
Əgər başqasının haqqı keçibsə, o haqqı qaytarmaq

Dördüncü bənd çox vaxt unudulur. İnsan haqqı ilə bağlı məsələlərdə — borc, qeybət, incitmək — yalnız dua ilə iş bitmir; qarşı tərəflə də bir şey həll edilməlidir. Bunun necə ediləcəyi vəziyyətdən asılıdır və bəzən özü ayrıca məsləhət tələb edir.

Konkret vəziyyətinizlə bağlı tərəddüdünüz varsa, etibar etdiyiniz din alimi ilə məsləhətləşin. Biz məhsul istehsalçısıyıq, fətva mərcii deyilik.

"Eyni səhvi təkrarlayıram" məsələsi

İndi yazının əvvəlindəki suala qayıdaq.

Adam istiğfar edir, sonra yenə eyni yerə düşür, sonra düşünür ki, tövbəsi saxta idi. Bu düşüncə çox vaxt adamı istiğfardan tamam uzaqlaşdırır — "onsuz da təkrarlayacağam, deməyim daha yaxşı" məntiqinə gətirir.

Halbuki dinin ümumi yanaşması bunun tam əksinədir. Təkrar düşmək istiğfarı ləğv etmir; onu yenidən lazım edir.

Bunu belə düşünün: bir adam palçıqlı yolda gedir, paltarı çirklənir, yuyur. Ertəsi gün yenə eyni yoldan keçir və yenə çirklənir. Nəticə "onda ümumiyyətlə yumasın" deyil. Nəticə "yumağa davam etsin, mümkünsə yolu da dəyişsin"dir.

Burada iki iş paralel gedir:

İstiğfar — indiki halın təmizlənməsi
Səbəbi azaltmaq — həmin yola nə vaxt, niyə düşdüyünü anlamaq

İkincisi çox vaxt gözdən qaçır. Səhvin təkrarlandığı şərait adətən sabitdir: müəyyən vaxt, müəyyən adamlar, müəyyən əhval. O şəraiti dəyişmək istiğfarın praktik davamıdır.

Peşmanlıq və günahkarlıq eyni şey deyil

Bu ayrımı bilmək çox adamı rahatlaşdırır.

Peşmanlıq deyir: "Bunu etməməli idim." Üzü irəliyədir, davranışı dəyişməyə aparır, insanı hərəkətə gətirir.

Günahkarlıq hissi isə deyir: "Mən yaramaz adamam." Üzü içəriyədir, adamı yerində dondurur və tez-tez ümidsizliyə çevrilir.

Dinin ümidsizliyə münasibəti bəllidir: ilahi mərhəmətdən ümid kəsmək təşviq edilən bir hal deyil, əksinə ondan çəkindirilir. İstiğfarın bütün məntiqi elə budur ki, qapı açıqdır.

Səhv edən adam üçün ən pis nəticə səhvin özü deyil — "artıq mənim üçün gec oldu" düşüncəsidir.

Əgər namaz borcları yığılıb və bu, ağır bir yük kimi gəlirsə, panikaya düşmədən planlı yanaşmaq mümkündür; bu barədə qəza namazı haqqında yazımızda yazmışdıq.

Gündəlik həyatda istiğfar

İstiğfar yalnız böyük səhvlərdən sonra edilən bir şey kimi düşünülür. Praktikada isə o, daha çox gündəlik bir vərdiş kimi işləyir. Rəvayətlərdə Peyğəmbərin gün ərzində dəfələrlə istiğfar etdiyi bildirilir — halbuki söhbət səhvlərin çoxluğundan getmir.

Bunu belə anlamaq olar: istiğfar bir növ daimi təmizlik vərdişidir, təcili təmirat deyil.

Praktik yerləşdirmə variantları:

Namazdan sonra — səccadədən qalxmazdan əvvəl bir neçə dəfə
Səhər-axşam zikrləri ilə birlikdə — onların içində istiğfar ifadələri onsuz da var, bu barədə ayrıca yazımıza baxın
Yolda, işdə, boş anlarda — dildə, səssiz
Gün bitəndə — günü qısaca gözdən keçirib

Sonuncusu xüsusilə faydalıdır. Yatmazdan əvvəl iki dəqiqə: bu gün nə oldu, kimə nə dedim, harada aşdım. Bu, özünü mühakimə seansı deyil; sadəcə günü açıq buraxmamaqdır.

Nə qədər demək lazımdır

Rəqəm verməyəcəyəm, çünki müxtəlif mənbələrdə müxtəlif tövsiyələr var və mən onları dəqiq sayla təqdim etmək istəmirəm.

Praktik ölçü belədir: elə bir miqdar seçin ki, hər gün edə biləsiniz. Gündə 100 dəfə deyib üç gün sonra dayanmaqdansa, gündə 10 dəfə deyib bir il davam etmək daha çox şey dəyişir.

Bir də diqqət: sürətlə deyilən və mənası düşünülməyən istiğfar zamanla boş bir səsə çevrilir. Ara-sıra dayanıb "nə deyirəm" sualını vermək onu diri saxlayır.

İstiğfarın görünən tərəfləri

Mənəvi tərəfi bir kənara, istiğfarın gündəlik həyatda hiss olunan bir neçə təsiri var:

Səhvi böyütmür. Səhvi öz-özünə saxlayan adam onu ya inkar edir, ya da böyüdüb ümidsizliyə düşür. İstiğfar üçüncü yolu açır — etiraf edib davam etmək.
İnsanla münasibətə də sirayət edir. Allahdan bağışlanma diləyə bilən adam insandan üzr istəməyi də bir az asan öyrənir.
Zehni yüngülləşdirir. Daşınmayan yük daşımaqdan qurtarır.
Təkəbbürü azaldır. Səhv etdiyini müntəzəm etiraf edən adam özünü çox yuxarı qoymur.

Bunlar "elmi olaraq sübut edilmiş faydalar" deyil — sadəcə davamlı edən adamların özlərində fərq etdiyi şeylərdir.

Başlamaq üçün

Əgər uzun müddətdir bu vərdiş yoxdursa, böyük plan qurmayın. Bir şeylə başlayın: hər namazdan sonra səccadədən dərhal qalxmayın, üç dəfə istiğfar edin. Vəssalam.

Bir həftə sonra bunun nə qədər kiçik olduğunu görəcəksiniz — və elə buna görə davam edəcəksiniz.

Digər yazılarımıza bloq bölməsindən baxa bilərsiniz.