Artıq çəki və diz oynağına düşən yük

Əlinizdə iki ədəd beş kiloluq un torbası var. Onları qaldırıb pilləkənlə üçüncü mərtəbəyə çıxırsınız. Yuxarı çatanda dizləriniz sizə bunu xatırladır.

İndi təsəvvür edin ki, o on kilonu yerə qoya bilmirsiniz. Səhər də, günorta da, gecə də üstünüzdədir. Pilləkəndə də, marketdə də, namazda da.

Artıq çəki dizin dilində məhz bu deməkdir. Və dizlər şikayət etməyi bacarmadıqları üçün, uzun müddət susurlar — ta ki bir gün pilləkən enəndə ilk "cırıltı" başlayana qədər.

Niyə məhz diz?

Bədəndə çəkini daşıyan bir neçə böyük oynaq var: bel, bud-çanaq, diz və topuq. Amma diz onların içində ən çətin vəziyyətdə olanıdır.

Səbəbi quruluşdadır. Bud-çanaq oynağı dərin bir yuvaya oturur, ətrafı güclü əzələlərlə sarılıb. Diz isə əslində iki uzun sümüyün bir-birinin üstündə dayandığı, yanlardan bağlarla tutulan bir birləşmədir. Onun sabitliyi sümüyün formasından çox, ətrafındakı əzələ və bağlardan asılıdır.

Bir də bu var: diz hərəkət edərkən çəkini yalnız daşımır, həm də sürüşdürür. Addım atarkən oynaq səthləri bir-birinin üstündə sürüşür. Aralarındakı qığırdaq isə bu sürtünməni yumşaldan nazik təbəqədir. Yük artdıqca, o təbəqənin işi ağırlaşır.

Yük yalnız tərəzidəki rəqəm deyil

Burada çox vaxt gözdən qaçan bir məqam var. Dizə düşən təzyiq bədən çəkisinə bərabər deyil — vəziyyətdən asılı olaraq ondan qat-qat çox ola bilər.

Düz dayananda yük nisbətən paylanır. Amma:

• Pilləkənlə enəndə bədən bir anlıq "düşür" və o düşməni bir diz əyilərək tormozlayır.
• Stuldan qalxanda çəki bir neçə saniyə tam əyilmiş dizin üstünə yığılır.
• Çöməlmiş vəziyyətdə oynaq səthləri arasındakı təmas sahəsi kiçilir, təzyiq isə eyni qalır.
• Səcdəyə gedərkən və qalxarkən hər iki diz növbə ilə həm zərbə, həm də çəki alır.

Yəni beş kilo artıq çəki tərəzidə "beş kilo"dur, dizdə isə hərəkətdən asılı olaraq daha ağır hiss olunur. Yaxşı xəbər də elə buradan çıxır: kiçik azalma dizdə gözlədiyinizdən böyük fərq yaradır.

Əzələ dizin ən ucuz sığortasıdır

Bir çox insan diz ağrısı başlayanda hərəkəti azaldır. Məntiqli görünür — ağrıyırsa, dincəlsin.

Problem odur ki, hərəkət azalanda budun ön əzələsi (quadriceps) zəifləyir. O əzələ isə dizin amortizatorudur: addımın zərbəsini üzərinə götürür, diz qapağını düzgün yolda saxlayır. Zəifləyəndə yükün daha böyük hissəsi birbaşa oynağa keçir. Ağrı artır, hərəkət daha da azalır, əzələ daha da zəifləyir.

Bu dairəni qırmağın yolu oynağı yormayan hərəkətdir:

Dizə mülayim	Dizə ağır
Suda gəzinti, üzgüçülük	Uzun müddət qaçış (sərt asfaltda)
Velosiped (yüngül müqavimətlə)	Dərin çömbəltmə təkrarları
Düz səthdə gəzinti	Pilləkənlə uzun-uzadı enmə
Uzanaraq ayaq qaldırma	Ağır çəki ilə priseddanie

Bu siyahı ümumi istiqamətdir. Dizinizdə konkret bir problem varsa — menisk, artroz, əvvəlki zədə — hansı hərəkətin sizə uyğun olduğunu həkim və ya fizioterapevt söyləməlidir.

Gündəlik həyatda yükü azaldan xırdalıqlar

Böyük planlar çox vaxt üçüncü gündən sonra dayanır. Kiçik dəyişikliklər isə qalır:

1. Oturduğunuz stulun hündürlüyünə baxın. Alçaq stul və divandan qalxmaq dizə ən ağır işlərdən biridir. Bir neçə santimetr hündür oturacaq gündə onlarla dəfə yükü azaldır.
2. Alış-verişi iki hissəyə bölün. On kiloluq bir torba əvəzinə beş kiloluq iki torba — həm balans yaxşıdır, həm də bir tərəfə əyilmirsiniz.
3. Pilləkəndə enərkən tələsməyin. Enmə qalxmadan daha zərərlidir. Məhəccərdən tutmaq zəiflik deyil, ağıllı hərəkətdir.
4. Ayaqqabıya diqqət. Yastı, aşınmış altlıq zərbəni ötürür. Yumşaq və dəstəkli altlıq onu udur.
5. Uzun oturuşdan sonra birdən qalxmayın. Bir neçə saniyə ayaqları tərpədin, sonra ayağa qalxın.
6. Yerdə oturmağı azaldın. Xalçada bardaş qurub oturmaq və oradan qalxmaq dizin ən çətin manevrlərindəndir.

Namaz: gündə təkrarlanan yük

Bu mövzu bizə çox yaxındır, çünki müştərilərimizin böyük hissəsi məhz burada problem yaşayır.

Bir gündə beş vaxt namaz, hər namazda bir neçə səcdə. Hər səcdə dizin sərt səthlə təmasıdır. Adi çəkidə də bu təkrar hiss olunur; artıq çəki varsa, hər təmasın "qiyməti" artır. Buna sərt döşəməni — laminat, parket, kafel — əlavə edin, mənzərə aydınlaşır.

Burada hərəkəti dəyişmək lazım deyil. Dəyişməli olan şey dizlə döşəmə arasındakı səthdir. Ortopedik səccadədə diz hissəsinə qoyulan yaddaşlı visko süngər təmas sahəsini genişləndirir və zərbəni udur. Yük yox olmur, amma bir nöqtəyə yığılmaq əvəzinə yayılır.

Bu, ibadətin özünə toxunmur — ortopedik səccadənin dini baxımdan heç bir problemi olmadığını ayrıca yazmışıq, çünki sual çox gəlir.

Çəkisi daha çox olan insanlar üçün bir praktik qeyd: 80×120 sm ölçü daha rahatdır, çünki dizlərin arası genişdir və dar səccadədə diz kənara düşür. Süngərin səccadənin hər yerində olduğu Özəl Seriya modeli isə həm dizi, həm də ayaq üstündəki və oturuş zamanı təzyiq nöqtələrini nəzərə alır.

Kiçik azalma niyə böyük fərq verir

Çəki mövzusunda ən çox ruhdan salan şey rəqəmin böyüklüyüdür. "On beş kilo verməliyəm" cümləsi ilə başlayan planların çoxu birinci ayda dayanır.

Diz isə bu məntiqlə işləmir. Ona planın sonu yox, bu günkü yük əhəmiyyətlidir. Bir kilo azalanda diz sabahdan həmin bir kilonu daşımır — və o bir kilo hər addımda, hər pilləkəndə, hər səcdədə hesaba yazılmır.

Bu, ilk nəticələrin niyə bu qədər tez hiss olunduğunu izah edir. Adamlar çox vaxt deyir ki, "hələ ciddi arıqlamamışam, amma pilləkən asanlaşıb". Bu, təsəvvür deyil — yükün azalmasının real nəticəsidir.

Praktik nəticə: hədəfi kiçik və yaxın qoymaq daha effektivdir. Aylıq bir-iki kiloluq azalma tərəzidə zəif görünür, dizdə isə hiss olunur.

Nə vaxt həkimə getmək lazımdır

Yuxarıdakıların heç biri müalicə deyil — yükü azaltmaq və rahatlıq yaratmaq üçün tədbirlərdir. Aşağıdakı hallarda gecikdirmək olmaz:

• Diz şişibsə, isti və qızarıbsa
• Ağrı gecə yatanda da davam edirsə
• Diz "kilidlənirsə" və ya birdən boşalırsa
• Ağrı bir neçə həftədir azalmırsa
• Zədədən sonra ayaq üstə basmaq mümkün deyilsə

Diz ağrısının səbəbini yalnız müayinə müəyyən edir. Artıq çəki bir amildir, amma yeganə amil deyil.

Yekun

Diz sizə küsmür — sadəcə hesab aparır. Hər addım, hər pilləkən, hər qalxıb-oturma o hesaba yazılır. Çəkidəki hər kiçik azalma, hər gücləndirilmiş əzələ və hər yumşaldılmış səth həmin hesabı yüngülləşdirir.

Namaz vaxtı dizinizin altındakı səthi dəyişmək bu yüngülləşdirmənin ən asan addımıdır. Modelləri, ölçüləri və qiymətləri məhsullar səhifəsində görə, sualınız olsa WhatsApp-dan 050 429 18 36 nömrəsinə yaza bilərsiniz.