Diz ağrısı olanda soyuq yoxsa isti kompres?

Evdə diz ağrıyanda mübahisə demək olar ki, həmişə eyni olur. Biri deyir "buz qoy, şişməsin", o biri deyir "yox, isti su torbası qoy, damarlar açılsın". İkisi də əmindir və ikisi də bəzən haqlıdır — çünki cavab ağrının nə vaxt və nədən yarandığından asılıdır.

Sadə bir yol göstərici var və onu bir dəfə mənimsəmək kifayətdir. Aşağıda həm bu qaydanı, həm də praktikada ən çox edilən səhvləri izah edəcəyik.

Əvvəlcə bir vacib qeyd: kompres rahatlıq üçün istifadə olunan bir vasitədir, diaqnoz və müalicə əvəzi deyil. Ciddi zədə, davamlı və ya artan ağrı zamanı həkimə müraciət etmək lazımdır.

Sadə qayda

Yadda saxlamaq üçün bir cümlə:

Yeni və şişkin — soyuq. Köhnə və sərt — isti.

Bunun məntiqi belədir.

Soyuq damarları daraldır, nahiyəyə gələn qan axınını azaldır və sinir uclarının həssaslığını müvəqqəti olaraq azaldır. Yəni yeni zədədən sonra şişkinliyi məhdudlaşdırmağa və ağrını yüngülləşdirməyə kömək edir.

İsti isə əksini edir — damarları genişləndirir, qan axınını artırır, əzələləri yumşaldır. Sərtlik, gərginlik və uzunmüddətli küt ağrıda rahatlıq verir.

İndi bunları konkret hallara tətbiq edək.

Soyuq kompres nə vaxt

Soyuq bu hallarda daha uyğundur:

• Yeni zədədən sonra — burxulma, zərbə, ayağın yanlış basılması (ilk 48 saat)
• Şişkinlik varsa — diz digərinə nisbətən böyükdürsə
• Toxunanda isti hiss olunursa
• Ağırlıqdan və ya uzun hərəkətdən sonra ağrı artıbsa — məsələn, uzun yeriş, pilləkən, idmandan sonra
• Qızartı varsa

Necə tətbiq edilir

1. Buzu birbaşa dəriyə qoymayın — nazik parçaya və ya dəsmala bükün
2. 15-20 dəqiqə saxlayın, artıq deyil
3. Təkrarlar arasında ən azı 1 saat fasilə verin
4. Gün ərzində 3-4 dəfəyə qədər
5. Dəri ağarırsa və ya kəskin yanma hissi varsa, dərhal götürün

Buz yoxdursa, dondurucudakı bir paket noxud və ya qarğıdalı iş görür — dizin formasına yaxşı oturur və təkrar istifadə oluna bilər.

İsti kompres nə vaxt

İsti bu hallarda daha uyğundur:

• Uzunmüddətli, küt ağrılarda — aşınma ilə bağlı gündəlik narahatlıq
• Səhər sərtliyində — oynaq "kilidlənmiş" kimi olanda
• Əzələ gərginliyində — bud və baldır əzələləri bərkiyəndə
• Soyuq havada ağrı artanda
• Hərəkətdən əvvəl — oynağı isindirmək üçün

Necə tətbiq edilir

1. İstilik ılıq olsun, qaynar yox
2. 15-20 dəqiqə kifayətdir
3. Yatarkən istilik yastığı ilə yuxuya getməyin — yanıq riski var
4. Dərini vaxtaşırı yoxlayın
5. Şişkinlik və ya qızartı görürsünüzsə, istidən istifadə etməyin

Ilıq duş və ya vanna da yaxşı bir variantdır — xüsusilə səhər sərtliyi olanlar üçün.

Hansını seçmək

Müqayisə cədvəli

Vəziyyət	Soyuq	İsti
Yeni zədə (ilk 48 saat)	Bəli	Xeyr
Şişkinlik və qızartı	Bəli	Xeyr
Səhər sərtliyi	Xeyr	Bəli
Aşınma ilə bağlı küt ağrı	Bəzən	Bəli
İdmandan dərhal sonra	Bəli	Xeyr
Hərəkətdən əvvəl isinmə	Xeyr	Bəli
Əzələ gərginliyi	Xeyr	Bəli

Tərəddüd edirsinizsə, sadə bir yoxlama var: əlinizi dizin üstünə qoyun. Digər dizlə müqayisədə isti və şişdirsə — soyuq. Fərq yoxdursa və şikayət daha çox sərtlikdirsə — isti.

Növbələşdirmə olarmı

Bəzən hər ikisini növbə ilə tətbiq etmək tövsiyə olunur — məsələn, isti, sonra soyuq, sonra yenə isti. Bu, xroniki gərginlikdə bəzi insanlara xoş gəlir.

Amma bunu kəskin zədə mərhələsində etmək düzgün deyil. Yeni zədədə isti şişkinliyi artıra bilər. Ona görə növbələşdirməni yalnız şişkinlik keçəndən sonra düşünmək olar.

Heç vaxt edilməməli olanlar

• Buzu birbaşa dəriyə qoymaq — dəri zədəsinə səbəb ola bilər
• 20 dəqiqədən çox saxlamaq — fayda artmır, risk artır
• Yuxuda kompresi üstündə saxlamaq
• Hissiyyatı azalmış nahiyəyə tətbiq etmək — məsələn, diabetlə bağlı ayaq keyiməsi olanlarda; bu halda mütləq həkimlə məsləhətləşin
• Açıq yaraya kompres qoymaq
• Şişkin və qızarmış dizə isti qoymaq
• Kompresi ağrının səbəbi kimi qəbul etmək — ağrı davam edirsə, səbəbi tapmaq lazımdır

Sonuncu ən vacibidir. Kompres bir gündəlik rahatlıq vasitəsidir. Həftələrlə hər gün buz qoymağa məcbur qalırsınızsa, bu, artıq həkimə getmək siqnalıdır.

Kompresdən daha vacib olan: yükü azaltmaq

Bir çox insan gündəlik həyatında dizə çox yük salır, sonra da axşam kompreslə onu yumşaltmağa çalışır. Halbuki yükün özünü azaltmaq daha effektivdir.

Diz üçün ən ağır anlar bunlardır:

• Pilləkən enmək
• Alçaq oturacaqdan qalxmaq
• Tam çömbəlmək
• Sərt döşəmədə diz üstə durmaq

Sonuncu bizim gündəlik həyatda gündə bir neçə dəfə təkrarlanır. Namaz zamanı diz laminat, parket və ya kafelə birbaşa dəyir və bədən çəkisi çox dar bir sahəyə düşür. Ağrı çox vaxt oynağın dərinliyindən yox, məhz bu təzyiq nöqtəsindən gəlir.

Altına elastik və qalın bir səth qoymaq yükü bir nöqtədən geniş sahəyə paylayır. Bizim modellərimizdə diz nahiyəsində 5 sm yaddaşlı visko süngər var — Klassik 45 ₼, Premium 65 ₼. Döşəmədə daha uzun vaxt keçirənlər üçün Özəl Seriyada (85 ₼) süngər səccadənin hər yerindədir, diz hissəsində isə 8 sm-ə çatır və alt hissə sürüşməyən parçadandır.

Bunun ibadətə təsiri barədə tərəddüdünüz varsa, ortopedik səccadə istifadə etmək günahdırmı yazımıza baxa bilərsiniz.

Nə vaxt həkimə müraciət etməli

Kompres və istirahət kifayət etməyən hallar:

• Diz nəzərəçarpacaq dərəcədə şişibsə və şişkinlik bir neçə gün keçmirsə
• Ayağa çəki salmaq mümkün deyilsə
• Diz kilidlənirsə və ya birdən "boşalırsa"
• Zədə anında çıtıltı səsi eşidilibsə
• Qızartı, hərarət və güclü ağrı birlikdədirsə
• Ağrı gecə yuxudan oyadırsa
• Bir neçə həftədir vəziyyət yaxşılaşmır

Bu hallarda ortoped-travmatoloqa müraciət etmək lazımdır. Erkən müayinə həmişə sonrakı seçimləri asanlaşdırır.

Yekun

Qaydanı bir daha yığcam şəkildə: şişkin və isti dizə soyuq, sərt və küt ağrıyan dizə isti. 20 dəqiqədən çox saxlamayın, buzu dəriyə birbaşa qoymayın, açıq yara və hissiyyat itkisi olan nahiyələrdə istifadə etməyin.

Amma kompresi əsas həll kimi görməyin. Gündəlik yükü azaltmaq — ayaqqabı, oturacaq hündürlüyü, diz altındakı səth — uzunmüddətli fərqi məhz onlar yaradır.

Namaz zamanı dizinizə düşən təzyiqi azaltmaq üçün hansı modelin uyğun olduğunu bilmirsinizsə, WhatsApp-dan 050 429 18 36 nömrəsinə yazın; çatdırılma şərtləri və ölçü seçimi barədə də orada danışa bilərik.